Do druku nr 2006 - opinia UMP

To nie jest sam projekt ustawy, tylko opinia organizacji samorządowej Unii Metropolii Polskich (UMP) do projektu zmiany Kodeksu wyborczego zgłoszonego przez posłów 22 października 2025 r. Projekt wprowadza nową, płatną funkcję - sekretarza obwodowej komisji wyborczej - który ma pomóc lepiej organizować pracę komisji w dniu wyborów. UMP, zrzeszająca duże miasta odpowiedzialne w praktyce za organizację wyborów na swoim terenie, co do zasady popiera ten cel, ale wskazuje na liczne luki i niedopracowania, które - jej zdaniem - mogą sprawić, że nowy przepis nie zadziała tak, jak zakładają jego autorzy.

• Powstaje nowa funkcja - sekretarz obwodowej komisji wyborczej - powoływana przez komisarza wyborczego spośród kandydatów zgłoszonych przez wójta.
• Kandydatem może zostać tylko osoba zatrudniona w urzędzie państwowym lub samorządowym (albo w jednostce mu podległej), mająca mniej niż 65 lat.
• Sekretarz ma pilnować poprawności protokołu głosowania i prowadzić ewidencję obecności mężów zaufania w lokalu wyborczym.
• Prawo zgłaszania kandydatów do komisji wyborczych będą miały tylko komitety, które faktycznie zarejestrowały kandydatów w wyborach - znika możliwość zgłaszania osób przez komitety, które w wyborach realnie nie startują.
• Liczba członków komisji się nie zmienia, ale sekretarz zostanie wliczony do tego limitu, mimo że nie zajmie się bezpośrednią obsługą wyborców przy urnie.

Opinię przygotowała Unia Metropolii Polskich - organizacja zrzeszająca duże polskie miasta - 12 grudnia 2025 r., podpisana przez dyrektora ds. legislacji Tomasza Fijołka. To głos samorządów, które w praktyce organizują wybory na swoim terenie.

Zmiana dotyka kilku grup ludzi w różny sposób. Jeśli pracujesz w urzędzie gminy, urzędzie wojewódzkim albo instytucji im podległej i masz mniej niż 65 lat, możesz zostać zgłoszony przez wójta jako kandydat na sekretarza komisji - to nowa, płatna funkcja w dniu wyborów. Jeśli jesteś wójtem albo pracownikiem urzędu gminy odpowiedzialnym za organizację wyborów, zyskujesz nowy obowiązek - musisz znaleźć i zgłosić odpowiedniego kandydata, a UMP ostrzega, że w praktyce to na gminę może spaść odpowiedzialność, gdy wskazana osoba popełni błąd. Jeśli działasz jako mąż zaufania obserwujący wybory z ramienia komitetu, czas twojej obecności w lokalu ma być teraz ewidencjonowany - choć UMP wskazuje, że nikt realnie nie zapewnił, kto ma to robić przez kilkanaście godzin bez przerwy. Jeśli zakładałeś komitet wyborczy tylko po to, by obsadzić komisje i pobierać wypłaty bez realnego udziału w wyborach, stracisz taką możliwość.

Unia Metropolii Polskich ocenia projekt jako krok w dobrym kierunku, ale w obecnym kształcie niewystarczający. Popiera sam cel - profesjonalizację pracy komisji wyborczych - oraz ograniczenie prawa zgłaszania kandydatów do komisji tylko do komitetów, które realnie startują w wyborach. Jednocześnie zgłasza poważne zastrzeżenia: krąg kandydatów na sekretarza jest zbyt wąski, bo ograniczony wyłącznie do pracowników administracji publicznej, brakuje obowiązkowych szkoleń dla sekretarzy, nie przewidziano zastępstwa na wypadek nagłej rezygnacji lub choroby sekretarza tuż przed głosowaniem, a obowiązek całodobowej ewidencji obecności mężów zaufania jest w praktyce niewykonalny bez zapewnienia zmian i odpoczynku. UMP postuluje też podniesienie górnego limitu wieku kandydatów z 65 do 70 lat oraz wyższe wynagrodzenie dla sekretarza, jeśli przejmie obsługę systemu informatycznego do przekazywania wyników głosowania.

Ten dokument to opinia, nie projekt ustawy, więc nie zawiera Oceny Skutków Regulacji (OSR) ani szacunków kosztów. Z treści opinii wynika jednak kilka praktycznych konsekwencji: gminy, które dziś muszą wynajmować zewnętrznych informatyków do obsługi systemu przekazywania wyników głosowania, mogłyby zaoszczędzić na tych umowach, gdyby zadanie to przejął sekretarz komisji - ale wtedy, jak postuluje UMP, jego wypłata powinna wzrosnąć do poziomu 150% stawki przewodniczącego komisji, co oznacza wyższy koszt dla budżetu wyborów. Jeśli przepisy nie zostaną doprecyzowane, urzędy gmin mogą też ponieść koszt organizacyjny wynikający z braku szkoleń i braku procedur awaryjnych na wypadek rezygnacji sekretarza tuż przed wyborami.

Opinia UMP została złożona jako głos w konsultacjach do poselskiego projektu zmiany Kodeksu wyborczego z 22 października 2025 r., zanim projekt trafił pod dalsze prace w Sejmie.

Głównym punktem spornym jest to, kto poniesie odpowiedzialność za błędy sekretarza komisji. Autorzy projektu chcą, by nowa funkcja podniosła jakość pracy komisji i ograniczyła pomyłki przy liczeniu głosów. UMP ostrzega, że skoro to wójt wskazuje kandydata, a projekt nie daje mu narzędzi do sprawdzenia jego kompetencji ani nie zapewnia szkoleń, to w razie błędu winą może zostać obarczona gmina - mimo że sama nie ma pełnej kontroli nad tym, kto ostatecznie zostanie sekretarzem.