Do druku nr 2007 - ocena skutków regulacji

• Znika reklama alkoholu w całym kraju - dziś piwo mogło być reklamowane pod pewnymi warunkami, po zmianie reklama każdego napoju alkoholowego, w tym piwa, będzie całkowicie zakazana, a promocja dozwolona pozostanie tylko wewnątrz hurtowni i sklepów sprzedających wyłącznie alkohol.
• Powstaje ogólnokrajowy zakaz sprzedaży alkoholu na wynos w nocy - dziś nocny zakaz obowiązuje tylko w gminach, które same go wprowadziły (robiło to około 180 z 2479 gmin), po zmianie między 22:00 a 6:00 alkoholu na wynos nie kupimy nigdzie w Polsce, a gminy będą mogły rozszerzyć ten zakaz nawet na godziny 21:00-9:00.
• Znika możliwość kupienia alkoholu na stacjach paliw oraz w placówkach ochrony zdrowia i sanatoriach - to nowy zakaz, którego dziś nie ma.
• Znika sprzedaż alkoholu poniżej ceny podatku - sklep nie będzie mógł sprzedać alkoholu taniej niż wynosi sam podatek akcyzowy i VAT od niego, co ma ukrócić wyprzedaże najtańszych, najmocniejszych trunków.
• Rosną kary za łamanie zakazów reklamy - grzywna wzrośnie do przedziału od 30 000 do 1 000 000 zł, a zakupy alkoholu przez internet będą możliwe tylko z odbiorem osobistym w sklepie i sprawdzeniem wieku kupującego na miejscu.

Projekt złożyła grupa posłów, a w pracach nad nim wnioskodawców reprezentuje posłanka Joanna Wicha. Autorzy motywują zmianę potrzebą ochrony zdrowia publicznego wobec rosnącej dostępności, promocji i konsumpcji alkoholu w Polsce, zwłaszcza wśród dzieci i młodzieży.

Jeśli robisz zwykłe zakupy, zmiana dotknie Cię głównie w nocy - między 22:00 a 6:00 nie kupisz piwa ani wina na wynos w żadnym sklepie w Polsce, a w niektórych gminach zakaz może być jeszcze dłuższy. Jeśli jesteś rodzicem, projekt ma ograniczyć to, jak często Twoje dziecko widzi reklamy piwa czy słodkie opakowania alkoholu przypominające cukierki - autorzy wprost wskazują, że dziś takie produkty i marketing sprzyjają sięganiu po alkohol przez młodych ludzi. Jeśli często tankujesz w nocy i przy okazji dokupujesz piwo na stacji, stracisz tę możliwość, bo stacje paliw mają całkowicie utracić prawo sprzedaży alkoholu. Jeśli prowadzisz mały sklep osiedlowy, będziesz musiał dostosować godziny sprzedaży i zrezygnować z promocji typu rabaty czy programy lojalnościowe na alkohol, bo takie promocje mają zostać zakazane. Jeśli pracujesz w reklamie albo w branży piwowarskiej, w tym w małym, lokalnym browarze, zmiana może uderzyć w Twoje przychody, bo znikają budżety reklamowe producentów alkoholu.

Analizowany dokument to opinia Biura Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji Kancelarii Sejmu (BEOS), które ocenia cel projektu pozytywnie z punktu widzenia zdrowia publicznego, wskazując że proponowane rozwiązania są zgodne z rekomendacjami Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) i Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD). Jednocześnie BEOS zgłasza poważne zastrzeżenia - różnicowanie warunków sprzedaży dla różnych typów sklepów może wymagać dodatkowej analizy pod kątem zgodności z konstytucyjną wolnością działalności gospodarczej, projekt zawiera błąd redakcyjny (odsyła do przepisu, którego w ustawie nie ma), a wysokość grzywny sięgającej 1 000 000 zł może w drobnych sprawach budzić wątpliwości co do proporcjonalności kary. BEOS zwraca też uwagę, że projekt powinien zostać zgłoszony Komisji Europejskiej i może zostać uznany za pomoc publiczną. W konsultacjach społecznych wzięło udział 1316 osób - większość uznała zmiany za potrzebne, ale część uczestników wskazywała, że ocena skutków gospodarczych pomija małych producentów wina i lokalne browary rzemieślnicze.

Dokument zawiera pełną Ocenę Skutków Regulacji (OSR) sporządzoną przez ekspertów Sejmu. Nie da się dokładnie policzyć, ile budżet państwa straci na podatku akcyzowym - w 2024 roku wpływy z akcyzy od alkoholu wyniosły 14,58 mld zł, a autorzy przyznają, że nie potrafią oszacować, o ile spadnie sprzedaż. Pewne jest natomiast, że od 2027 roku Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ) będzie co roku przekazywać 22 mln zł na fundusz zajęć sportowych dla uczniów - w zamian za to, że fundusz straci część pieniędzy z opłat za reklamę alkoholu, która zniknie wraz z zakazem reklamy. Najwięcej stracą firmy zajmujące się produkcją, importem i sprzedażą alkoholu - między innymi około 1800 hurtowników, 326 browarów, 224 firmy produkujące mocny alkohol i 332 winiarnie - a wraz z nimi rolnicy uprawiający zboża, chmiel czy owoce na potrzeby produkcji alkoholu. Eksperci ostrzegają też, że utrudnienie zakupu alkoholu może częściowo przenieść popyt do szarej strefy, czyli nielegalnej produkcji i sprzedaży.

Projekt wpłynął do Sejmu 21 listopada 2025 roku jako projekt poselski, a opinię BEOS o skutkach regulacji, na której opiera się ta analiza, sporządzono 1 grudnia 2025 roku. Autorzy pierwotnie zakładali, że nowe przepisy zaczną obowiązywać już od 1 stycznia 2026 roku, jednak projekt wciąż jest procedowany - od 23 stycznia 2026 roku znajduje się na etapie skierowania do komisji sejmowej, więc ten termin się już nie zrealizuje.

Największe spory dotyczą zakazu sprzedaży alkoholu na stacjach paliw - eksperci ostrzegają, że może to uderzyć w rentowność stacji, zwłaszcza na terenach słabo zaludnionych, i budzić poczucie nierównego traktowania wobec innych sklepów, które nadal będą mogły sprzedawać alkohol bez takich ograniczeń. Wątpliwości budzi też wysokość kar za łamanie zakazu reklamy - do 1 000 000 zł - która w drobnych sprawach może być nieproporcjonalna do wagi wykroczenia. W konsultacjach społecznych krytykowano również to, że ocena skutków gospodarczych pomija małych, lokalnych producentów wina i piwa rzemieślniczego, dla których nowe ograniczenia sprzedaży internetowej i zakaz reklamy mogą być szczególnie dotkliwe.