Poselski projekt ustawy o zmianie ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

Grupa posłów, reprezentowana przez posłankę Joannę Wichę, proponuje szeroką zmianę przepisów o sprzedaży i reklamie alkoholu. Projekt odpowiada na problem: na rynku pojawiają się nowe, mylące postacie alkoholu (proszki, żele, saszetki), a sprzedawcy obchodzą dotychczasowy zakaz reklamy przez rabaty, programy lojalnościowe i promocje pakietowe. Autorzy chcą całkowicie zakazać reklamy alkoholu, w tym piwa, wprowadzić ogólnokrajowy zakaz sprzedaży nocnej, usunąć alkohol ze stacji paliw i placówek ochrony zdrowia oraz zaostrzyć kontrolę wieku kupujących. To zmiana dwóch już obowiązujących ustaw, nie nowe prawo od podstaw.

• Znika możliwość reklamowania i promowania jakiegokolwiek alkoholu, w tym piwa - dziś piwo można reklamować, po zmianie zakaz obejmuje wszystkie napoje alkoholowe (reklama piwa na dotychczasowych zasadach jest dozwolona jeszcze do 31 grudnia 2026 roku).
• Powstaje ogólnokrajowy zakaz sprzedaży alkoholu na wynos w nocy, między 22:00 a 6:00 - dziś o godzinach nocnej sprzedaży decydowały wyłącznie pojedyncze gminy, po zmianie zakaz obowiązuje wszędzie, a gminy będą mogły go dodatkowo rozszerzyć nawet do przedziału 21:00-9:00.
• Znika możliwość kupienia alkoholu na stacji benzynowej oraz na terenie szpitali i przychodni - zezwolenia wydane wcześniej zachowają ważność maksymalnie przez 5 lat od wejścia zmian w życie.
• Powstaje zakaz sprzedaży alkoholu w cenie niższej niż suma należnego podatku akcyzowego i podatku od towarów i usług - ten przepis wejdzie w życie od 1 stycznia 2027 roku.
• Rośnie odpowiedzialność sprzedawcy przy sprawdzaniu wieku - w razie wątpliwości musi zażądać dokumentu, a brak dokumentu oznacza obowiązek odmowy sprzedaży; podobne zasady obejmą zakupy alkoholu przez internet, który będzie można odebrać wyłącznie osobiście po okazaniu dokumentu.

Projekt zgłosiła grupa posłów (projekt poselski), a w ich imieniu występuje posłanka Joanna Wicha. Powodem jest chęć ograniczenia dostępności i promocji alkoholu ze względu na zdrowie publiczne, zwłaszcza dzieci i młodzieży.

Zmiana dotyczy praktycznie każdego dorosłego, kto kiedykolwiek kupuje alkohol, oraz wszystkich sprzedawców.

Jeśli lubisz wieczorem dokupić piwo albo wino w osiedlowym sklepie - po zmianie nie kupisz go między 22:00 a 6:00 nigdzie w Polsce, a w niektórych gminach ograniczenie może być jeszcze szersze.

Jeśli tankujesz na stacji benzynowej i zwykle dorzucasz do koszyka piwo - stracisz taką możliwość, choć stacje z już wydanym zezwoleniem mogą sprzedawać alkohol jeszcze przez maksymalnie 5 lat.

Jeśli zamawiasz alkohol przez internet - kurier nie dowiezie go już pod drzwi, trzeba będzie odebrać osobiście w punkcie sprzedaży i okazać dokument tożsamości.

Jeśli prowadzisz mały sklep całodobowy lub stację paliw - stracisz część nocnych klientów albo całą sprzedaż alkoholu, i będziesz musiał surowiej pilnować dokumentów przy weryfikacji wieku.

Dokument nie podaje dokładnej liczby osób dotkniętych ograniczeniem nocnej sprzedaży, ale wskazuje, że w Polsce działa ponad 119 tysięcy punktów sprzedaży alkoholu - to jeden sklep z alkoholem na 303 mieszkańców.

Do druku nie dołączono opinii zewnętrznych instytucji, takich jak Prokurator Generalny, Krajowa Rada Izb Rolniczych czy Biuro Analiz Sejmowych, ani wyników konsultacji społecznych. Ocenę skutków projektu przygotowali sami wnioskodawcy, powołując się w uzasadnieniu na dane Ministerstwa Zdrowia oraz Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom, a także na zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia dotyczące ograniczania dostępności alkoholu.

Do projektu dołączono ocenę skutków regulacji, ale duża część liczb pozostaje nieznana - autorzy sami to przyznają. Pewne jest jedno: od 2027 roku Narodowy Fundusz Zdrowia będzie musiał co roku przekazywać 22 mln zł na Fundusz Zajęć Sportowych dla Uczniów - pieniądze na zajęcia sportowe dla dzieci i młodzieży, finansowane ze środków już przeznaczonych na zdrowie publiczne, a nie z nowych podatków.

Gminy nie stracą dochodów z opłaty od małych opakowań alkoholu (w 2024 roku dało to gminom 283,5 mln zł) - projekt tej opłaty nie znosi.

Autorzy wprost piszą, że nie da się dziś oszacować, o ile spadną wpływy budżetu z akcyzy i VAT po ograniczeniu sprzedaży (sama akcyza od alkoholu dała w 2023 roku 14 mld zł), ani ile będzie kosztować firmy dostosowanie się do nowych zasad sprzedaży internetowej. Jako argument za zmianą przywołują za to inne liczby: leczenie uzależnień od alkoholu kosztowało w 2023 roku 816 mln zł - ponad dwa razy więcej niż w 2020 roku (330 mln zł), a całościowe koszty społeczne picia alkoholu w Polsce oszacowano w 2020 roku na 93 mld zł.

To poselski projekt zmiany dwóch obowiązujących ustaw - o wychowaniu w trzeźwości oraz o świadczeniach zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych. Z treści druku nie wynika, na jakim etapie prac w Sejmie obecnie się znajduje.

Dokument sam przyznaje, że zmiana budzi sprzeciw części branży alkoholowej, handlu i reklamy - te firmy stracą przychody z nocnej sprzedaży, sprzedaży na stacjach paliw oraz z reklam. Z drugiej strony autorzy, powołując się na Ministerstwo Zdrowia i Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom, argumentują, że koszty społeczne picia alkoholu - choroby, wypadki, przemoc domowa - są znacznie wyższe niż zyski sektora alkoholowego, więc ochrona zdrowia powinna mieć pierwszeństwo. Spór dotyczy więc głównie tego, czy tak szerokie ograniczenia handlu i reklamy są proporcjonalne do zagrożenia.