Do druku nr 2010 - ocena skutków regulacji

To opinia przygotowana przez ekspertów Kancelarii Sejmu, która ocenia projekt ustawy złożony przez grupę posłów. Projekt ma zaostrzyć zasady sprzedaży, reklamy i promocji alkoholu w Polsce - między innymi zlikwidować obecny wyjątek, dzięki któremu piwo może być reklamowane, podnieść opłaty za zezwolenia na sprzedaż alkoholu i pozwolić gminom na dłuższy nocny zakaz sprzedaży. Autorzy opinii sprawdzają, czy te pomysły mają sens, ile będą kosztować i kogo najbardziej dotkną.

• Znika wyjątek dla piwa - dziś jego reklama jest dozwolona pod pewnymi warunkami, po zmianie zakaz reklamy obejmie wszystkie napoje alkoholowe, a także napoje bezalkoholowe, które wyglądem przypominają alkohol (np. piwo 0%).
• Gminy będą mogły wydłużyć nocny zakaz sprzedaży alkoholu - dziś mogą go wprowadzić między 22:00 a 6:00, po zmianie granica przesunie się na 9:00 rano.
• Zniknie sprzedaż i spożywanie alkoholu na stacjach paliw - obecne zezwolenia wygasną najpóźniej po 2 latach od wejścia ustawy w życie, a już od razu obowiązywać ma tam zakaz sprzedaży nocnej.
• Małe butelki i puszki alkoholu do 300 ml (tzw. małpki) będą mogły być produkowane wyłącznie ze szkła lub metalu - koniec plastikowych opakowań tego typu.
• Wzrosną opłaty za zezwolenie na sprzedaż alkoholu w sklepach - pierwsza opłata ma być wyższa o 100%, a przy większej sprzedaży rocznej naliczana będzie dodatkowa opłata od nadwyżki.

Projekt złożyła grupa posłów - reprezentantką wnioskodawców jest posłanka Wioleta Tomczak. Powód: wzrost spożycia alkoholu po 2001 r., gdy dopuszczono reklamę piwa, oraz obniżający się wiek inicjacji alkoholowej wśród młodzieży.

Jeśli lubisz piwo i oglądasz jego reklamy w telewizji czy internecie - po wejściu ustawy w życie znikną one całkowicie, tak jak dziś zniknęła już reklama wódki czy wina. Jeśli prowadzisz osiedlowy sklep monopolowy albo stację paliw - musisz się liczyć z wyższą opłatą za zezwolenie na sprzedaż alkoholu, a w przypadku stacji paliw - z całkowitym końcem sprzedaży alkoholu w perspektywie najwyżej dwóch lat. Jeśli mieszkasz w gminie, która zdecyduje się wydłużyć nocny zakaz sprzedaży alkoholu (dziś robi to około 180 gmin w Polsce, czyli około 7% wszystkich) - kupisz piwo czy wino w sklepie dopiero od 9:00 rano, a nie jak dziś od 6:00. Jeśli jesteś rodzicem nastolatka - twoje dziecko rzadziej zobaczy reklamę alkoholu i imitujących go napojów, a sprzedawca będzie miał jasny obowiązek sprawdzenia dowodu tożsamości przy zakupie.

Do analizowanego dokumentu nie dołączono opinii typu Prokuratora Generalnego czy Sądu Najwyższego. Sami autorzy tej opinii powołują się jednak na dwie wcześniejsze własne oceny: jedna stwierdza, że projekt trzeba zgłosić Komisji Europejskiej jako przepis dotyczący wyglądu produktów, druga wskazuje, że fragment o finansowaniu sportu może zostać uznany za pomoc publiczną wymagającą opinii Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. W konsultacjach społecznych wzięło udział 1467 osób - większość (65%) zgodziła się z oceną skutków finansowych przedstawioną przez wnioskodawców, 10% się z nią nie zgodziło, a reszta nie zajęła stanowiska. Krytycy zwracali uwagę na pominięcie plantatorów winorośli i producentów wina oraz na zbyt pobieżną ocenę skutków gospodarczych.

Ocena Skutków Regulacji dołączona do projektu podaje kilka konkretnych liczb. Gminy jako grupa stracą łącznie około 20 mln zł rocznie, bo ich udział we wpływach z opłaty od małych butelek alkoholu (tzw. małpkowe) spadnie z 50% do 44% - to średnio około 8 tysięcy złotych na jedną gminę. Z drugiej strony gminy zyskają na podwyższonych opłatach za zezwolenia na sprzedaż alkoholu, choć nie da się dziś powiedzieć, o ile dokładnie. Fundusz Zajęć Sportowych dla Uczniów zyska nowe źródło pieniędzy (dodatkowe około 34 mln zł rocznie licząc według danych za 2024 r.), ale straci dotychczasowe wpływy z opłat za reklamę piwa - w planie na 2026 r. było to 22 mln zł. Wpływy z podatku akcyzowego od alkoholu wyniosły w 2024 r. ponad 14,5 mld zł, czyli 2,6% wszystkich dochodów podatkowych budżetu państwa - autorzy opinii przyznają, że nie da się oszacować, jak bardzo te wpływy się zmienią, bo nie wiadomo, o ile realnie spadnie spożycie alkoholu. Firmy produkujące i sprzedające alkohol poniosą dodatkowe koszty związane z nowymi opakowaniami i etykietami, a produkty w starych opakowaniach będzie można sprzedawać jeszcze tylko przez 12 miesięcy od wejścia ustawy w życie.

Dokument to opinia Biura Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji Kancelarii Sejmu, sporządzona 1 grudnia 2025 r. na wczesnym etapie prac nad poselskim projektem ustawy. Wcześniej przeprowadzono konsultacje społeczne projektu, w których wzięło udział 1467 osób.

Nie wszyscy oceniają projekt tak samo. Zwolennicy - w tym sami autorzy opinii - podkreślają, że ograniczenie reklamy i dostępności alkoholu ma poparcie w badaniach naukowych i rekomendacjach Światowej Organizacji Zdrowia oraz OECD. Krytycy, którzy zabierali głos w konsultacjach społecznych, zarzucali projektowi zbyt pobieżną ocenę skutków gospodarczych - wskazywali, że pominięto w niej plantatorów winorośli i producentów wina, krytykowali też obejmowanie zakazem napojów bezalkoholowych oraz spodziewany negatywny wpływ na finansowanie sportu i turystykę. Branża piwowarska ostrzega przed spadkiem przychodów i możliwą utratą miejsc pracy, zwłaszcza w mniejszych browarach.