Do druku nr 2032 - opinia GIP

Grupa posłów złożyła projekt, który ma przywrócić w instytucjach kultury - czyli w bibliotekach, muzeach, domach kultury, teatrach czy filharmoniach - dodatkowe wynagrodzenie roczne, potocznie zwane trzynastką. Ma ono wynosić jedną dwunastą pensji otrzymanej w danym roku i przysługiwać każdemu, kto przepracował w takiej instytucji co najmniej sześć pełnych miesięcy kalendarzowych. Do tego pomysłu odniósł się Główny Inspektor Pracy, którego zadaniem jest pilnowanie, czy pracodawcy przestrzegają prawa pracy - a jego opinia jest krytyczna wobec sposobu, w jaki projekt został napisany.

• Powstaje nowe prawo pracownika instytucji kultury do nagrody rocznej w wysokości 1/12 wynagrodzenia otrzymanego w danym roku, pod warunkiem przepracowania co najmniej sześciu pełnych miesięcy kalendarzowych.
• Projekt nie mówi, jakie dokładnie składniki pensji (np. dodatki, premie) wliczają się do podstawy tej nagrody - Główny Inspektor Pracy wskazuje, że to jest luka, którą inne podobne przepisy (dla sfery budżetowej) precyzują wprost.
• Nie określono terminu wypłaty nagrody, więc nie wiadomo, kiedy dokładnie pracownik może się jej domagać.
• Nie jest jasne, czy nagrodę roczną trzeba będzie doliczać do wynagrodzenia za urlop wypoczynkowy i do ekwiwalentu za niewykorzystany urlop.
• Projekt nie przewiduje żadnych wyjątków - np. dla osób, które nie uzbierały sześciu miesięcy pracy z powodu urlopu rodzicielskiego, ani dla osób zwolnionych dyscyplinarnie za ciężkie naruszenie obowiązków.

Projekt złożyła grupa posłów (projekt poselski, skierowany do dalszych prac 2025-12-03). Jak wynika z uzasadnienia, celem jest przywrócenie pracownikom instytucji kultury dodatkowego wynagrodzenia rocznego, które wcześniej im przysługiwało.

Jeśli pracujesz w instytucji kultury - jesteś bibliotekarzem, muzealnikiem, pracownikiem domu kultury, teatru czy filharmonii - projekt daje ci prawo do dodatkowej wypłaty na koniec roku, o ile przepracowałeś tam co najmniej pół roku. W praktyce jednak, zgodnie z opinią Głównego Inspektora Pracy, możesz nie wiedzieć dokładnie, kiedy te pieniądze powinny trafić na twoje konto, bo ustawa nie podaje terminu wypłaty. Jeśli byłaś na urlopie macierzyńskim lub rodzicielskim i przez to nie uzbierałaś sześciu pełnych miesięcy pracy w danym roku kalendarzowym, możesz stracić prawo do nagrody, mimo że przez resztę roku pracowałaś normalnie - projekt nie przewiduje dla takich sytuacji żadnego wyjątku. Jeśli zarządzasz instytucją kultury albo pracujesz w jej dziale kadr, czeka cię samodzielne rozstrzyganie niejasności - np. czy nagrodę wliczać do wynagrodzenia za urlop - co grozi różną praktyką w różnych placówkach i sporami z pracownikami.

Do projektu odniósł się Główny Inspektor Pracy, czyli szef instytucji kontrolującej przestrzeganie prawa pracy w Polsce. Jego opinia jest krytyczna: wskazuje, że przepisy nie określają, jakie składniki pensji wchodzą w skład podstawy naliczania nagrody, nie podają terminu jej wypłaty, budzą wątpliwości co do wliczania jej do wynagrodzenia urlopowego i ekwiwalentu za urlop, a warunek 'sześciu pełnych miesięcy kalendarzowych' może w praktyce różnicować pracowników, którzy przepracowali tyle samo czasu, ale w innym układzie miesięcy - co może naruszać zasadę równego traktowania. Inspektor zwraca też uwagę, że projekt nie przewiduje żadnych wyłączeń z prawa do nagrody, np. dla osób zwolnionych dyscyplinarnie. Do druku nie dołączono innych opinii ani stanowisk instytucji.

Do tego dokumentu nie dołączono Oceny Skutków Regulacji (OSR), więc nie ma oficjalnych szacunków, ile będzie kosztować wypłata nagród rocznych ani ilu pracowników z niej skorzysta. Z treści projektu i opinii Głównego Inspektora Pracy wynika jednak, że w praktyce: pracownicy instytucji kultury zyskają nowe prawo do dodatkowej wypłaty, ale mogą mieć trudność w jej wyegzekwowaniu, bo ustawa nie mówi, kiedy pieniądze mają trafić na konto. Instytucje kultury jako pracodawcy będą musiały same rozstrzygać sporne kwestie - np. czy nagrodę wliczać do wynagrodzenia za urlop - co grozi niejednolitą praktyką i sporami przed sądem pracy. Inspektorzy pracy, kontrolując wypłaty, mogą mieć trudność w ocenie, czy pracodawca łamie przepisy, właśnie z powodu niejasności samej ustawy.

Dokument to opinia Głównego Inspektora Pracy z 9 grudnia 2025 r., przygotowana na prośbę Kancelarii Sejmu z 24 listopada 2025 r. Dotyczy poselskiego projektu zmiany ustawy o działalności kulturalnej, skierowanego do dalszych prac 3 grudnia 2025 r. - to wczesny etap, przed pierwszym czytaniem.

Sam pomysł przywrócenia trzynastek w kulturze nie budzi sporu politycznego - ma być sposobem na docenienie pracowników instytucji kultury. Kontrowersyjny jest jednak sposób, w jaki projekt został zapisany: Główny Inspektor Pracy ostrzega, że przepisy w obecnym kształcie mogą być trudne do wyegzekwowania, stosowane niejednolicie w różnych instytucjach, a warunek liczenia pełnych miesięcy pracy może naruszać zasadę równego traktowania pracowników.