Poselski projekt ustawy o zmianie ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej.

Grupa posłanek i posłów, reprezentowana przez posłankę Darię Gosek-Popiołek, proponuje zmianę ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej. Projekt przywraca pracownikom domów kultury, bibliotek, muzeów, teatrów, filharmonii i innych instytucji kultury prawo do dodatkowej wypłaty rocznej, czyli tzw. trzynastki, którą stracili w 2000 roku przy okazji zmian w przepisach o finansach publicznych. Autorzy chcą, by nowe zasady zaczęły obowiązywać od 1 stycznia 2026 roku.

• Dziś pracownicy instytucji kultury nie mają ustawowego prawa do dodatkowej wypłaty rocznej (trzynastki) - po zmianie takie prawo zostanie wprost wpisane do ustawy.
• Nowa wypłata roczna ma wynosić 1/12 rocznego wynagrodzenia pracownika, czyli w praktyce równowartość jednej dodatkowej pensji.
• Prawo do nagrody rocznej przysługuje tylko osobom, które przepracowały w danej instytucji kultury co najmniej 6 pełnych miesięcy w roku kalendarzowym, za który wypłacana jest nagroda.
• Zmiana obejmuje zarówno instytucje kultury prowadzone przez rząd, jak i te samorządowe - domy i ośrodki kultury, biblioteki, muzea, teatry, filharmonie, galerie sztuki i instytucje filmowe.
• Nowe przepisy mają zacząć obowiązywać od 1 stycznia 2026 r.

Projekt zgłosiła grupa posłanek i posłów, a w pracach nad nim w ich imieniu występuje posłanka Daria Gosek-Popiołek. Autorzy tłumaczą inicjatywę chęcią naprawienia dawnej niesprawiedliwości - pracownicy kultury stracili prawo do trzynastki w 2000 roku, mimo że inne osoby zatrudnione w sferze publicznej je zachowały.

Zmiana dotyczy przede wszystkim ok. 86,5 tys. osób pracujących w polskich instytucjach kultury - w domach i ośrodkach kultury (ok. 30 tys. osób), bibliotekach publicznych (blisko 20 tys.), a także w muzeach, teatrach, filharmoniach i galeriach sztuki. Jeśli pracujesz na przykład w bibliotece publicznej lub domu kultury i przepracowałeś tam co najmniej pół roku, po wejściu ustawy w życie możesz liczyć na dodatkową wypłatę odpowiadającą jednej pensji rocznie - czyli realnie więcej pieniędzy pod koniec roku. Jeśli jesteś zatrudniony w takiej instytucji krócej niż 6 miesięcy w danym roku, dodatkowa wypłata ci nie przysługuje. Pośrednio zmiana dotyczy też rodzin tych pracowników oraz gmin i województw, które jako organizatorzy instytucji kultury będą musiały znaleźć w swoich budżetach pieniądze na wypłatę nowego świadczenia.

Do druku nie dołączono żadnych formalnych opinii ani ocen prawnych, projekt nie był też poddany konsultacjom społecznym z organizacjami czy związkami zawodowymi. Autorzy piszą jednak, że pomysł ma nieformalne poparcie części środowiska kultury - m.in. Stowarzyszenia Dyrektorów i Dyrektorek Samorządowych Instytucji Kultury, Polskiego Związku Bibliotek oraz kilku regionalnych sieci kultury, np. w Opolu, Wielkopolsce i na Podlasiu.

Projekt zawiera własny dokument z szacunkami - autorzy nazwali go Deklarowaną Oceną Skutków Regulacji (DSR). Wynika z niego, że wypłata nowych trzynastek ma kosztować łącznie ok. 560-600 mln zł rocznie. Z tej kwoty 80-90 mln zł zapłaci budżet państwa za instytucje państwowe, a zdecydowaną większość - samorządy (gminy, powiaty i województwa), bo to one finansują ok. 85% wszystkich instytucji kultury w Polsce. Pieniądze na wypłaty samorządy mają znaleźć we własnych budżetach, m.in. z wpływów z podatku dochodowego od osób fizycznych (PIT) i z subwencji ogólnej, bez podnoszenia podatków czy zaciągania nowego długu. Autorzy zaznaczają, że część wydatku wróci do budżetu państwa w postaci podatku i składek odprowadzanych od wypłaconych nagród - szacują ten zwrot na 10-15% wypłaconej kwoty brutto.

To poselski projekt ustawy, zgłoszony do Sejmu i skierowany do pierwszego czytania. Do 2000 roku prawo do trzynastki w części instytucji kultury wynikało z innych przepisów o finansach publicznych, które zniesiono przy okazji reformy administracji publicznej.