Do druku nr 2032 - opinia NSZZ Solidarność

To opinia Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego (NSZZ) „Solidarność” do poselskiego projektu ustawy złożonego przez Klub Poselski Lewicy. Projekt przywraca tzw. „trzynastkę” - dodatkowe wynagrodzenie roczne - dla pracowników instytucji kultury, czyli muzeów, bibliotek, teatrów i domów kultury. Związek popiera ten kierunek zmian, ale w swojej opinii ostrzega, że sam powrót trzynastek nie rozwiąże głębszego problemu - ogromnych różnic w pensjach między poszczególnymi instytucjami kultury.

• Projekt przywraca dodatkowe wynagrodzenie roczne (tzw. „trzynastkę”) dla pracowników instytucji kultury - muzeów, bibliotek, teatrów i domów kultury - którym wcześniej je zabrano.
• NSZZ „Solidarność” pozytywnie ocenia sam pomysł przywrócenia trzynastek.
• Związek zwraca uwagę, że trzynastka nie usunie głębszych nierówności płacowych - w kluczowej grupie pracowników merytorycznych (m.in. konserwatorów, dokumentalistów) pensje różnią się nawet dwukrotnie między instytucjami.
• Solidarność domaga się, by samorządy prowadzące instytucje kultury dostały na wypłatę trzynastek dodatkowe pieniądze, a nie musiały zabierać ich z innych budżetów.
• Związek ostrzega, że bez dodatkowych środków samorządy każą dyrektorom ciąć premie, nagrody i inwestycje albo zlecać pracę firmom zewnętrznym zamiast zatrudniać na etat.

Projekt złożył Klub Poselski Lewicy - jego autorzy piszą, że chcą przywrócić „poczucie równości i sprawiedliwości” oraz docenić rolę pracowników kultury. Sam analizowany dokument to opinia NSZZ „Solidarność”, przygotowana na prośbę Kancelarii Sejmu i podpisana przez Grzegorza Adamowicza, Zastępcę Przewodniczącego Komisji Krajowej związku.

Zmiana dotyczy przede wszystkim osób pracujących w instytucjach kultury prowadzonych przez gminy, powiaty i województwa - muzeach, bibliotekach, teatrach, domach kultury. Jeśli pracujesz w takiej instytucji, projekt oznacza szansę na odzyskanie dodatkowej wypłaty raz w roku, podobnej do trzynastki, która wcześniej została zniesiona. Jeśli jednak twój samorząd nie dostanie na ten cel dodatkowych pieniędzy z budżetu państwa, może się okazać, że dyrektor twojej instytucji ograniczy premie, nagrody jubileuszowe albo - zamiast zatrudniać nowe osoby na etat - zleci pracę firmom zewnętrznym. Dotyczy to też osób korzystających z oferty kultury: jeśli chodzisz do muzeów czy na wystawy czasowe, ewentualne cięcia w budżetach samorządów mogą oznaczać mniej nowych wystaw, wolniejsze remonty budynków czy rzadsze zakupy sprzętu.

Prezydium Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność” pozytywnie ocenia pomysł przywrócenia trzynastek, przywołując uzasadnienie projektu mówiące o „przywróceniu poczucia równości i sprawiedliwości” oraz docenieniu roli pracowników kultury. Jednocześnie związek zaznacza, że sama trzynastka nie usunie głębszych nierówności płacowych: powołując się na dane Ministerstwa Kultury ze sprawozdań rocznych muzeów za lata 2022-2024, wskazuje, że około dwóch trzecich instytucji wypłaca kluczowej grupie pracowników merytorycznych pensje poniżej średniej dla tej grupy, a rozpiętość sięga od płacy minimalnej do dwukrotności średniej sektorowej w najlepiej finansowanych placówkach. Solidarność ostrzega też, że bez dodatkowych pieniędzy dla samorządów-organizatorów wypłata trzynastek może odbyć się kosztem premii, nagród, remontów i wystaw czasowych, a nawet doprowadzić do redukcji etatów i zlecania pracy na zewnątrz - tak jak działo się to w latach 2008-2015, gdy zamrożono dotacje na fundusze płac.

Ten konkretny dokument to opinia związkowa, nie sam projekt ustawy, więc nie zawiera Oceny Skutków Regulacji (OSR) z wyliczonymi kwotami. Z treści opinii wynika jednak, że kluczowym skutkiem finansowym będzie to, kto pokryje koszt przywróconych trzynastek. Jeśli budżet państwa nie przekaże samorządom dodatkowych pieniędzy na ten cel, gminy, powiaty i województwa prowadzące muzea, biblioteki i domy kultury będą musiały znaleźć środki w budżetach, które już mają. NSZZ „Solidarność” ostrzega, że w praktyce oznaczałoby to cięcia w premiach, nagrodach jubileuszowych, remontach budynków, zakupie sprzętu i organizacji wystaw czasowych, a w dłuższej perspektywie - presję na redukcję etatów i przenoszenie pracy poza stałe zatrudnienie.

Poselski projekt zmiany ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej wpłynął do Sejmu 18 listopada 2025 r. i czeka na skierowanie do dalszych prac. Opinię związku Kancelaria Sejmu otrzymała 22 grudnia 2025 r., a przygotowano ją 19 grudnia 2025 r.

Sam pomysł przywrócenia trzynastek nie budzi sporu - popiera go zarówno klub Lewicy, jak i NSZZ „Solidarność”. Punktem spornym jest to, kto zapłaci. Związek ostrzega, że jeśli rząd nie przekaże samorządom dodatkowych pieniędzy na ten cel, koszt spadnie na same instytucje kultury, co może uderzyć w pracowników i budżety inwestycyjne muzeów oraz domów kultury - czyli dobra w założeniu zmiana wywoła cięcia gdzie indziej.