Do druku nr 2060 - opinia MŚP

Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców składa Sejmowi uwagi do rządowego projektu ustawy wdrażającego w Polsce unijne przepisy o zarządzaniu danymi (tzw. Data Governance Act). Całość zastrzeżeń koncentruje się na jednej kwestii: projekt chce pozbawić małe i średnie firmy standardowych zabezpieczeń prawnych działających przy nakładaniu kar pieniężnych przez urzędy. Rzecznik domaga się usunięcia tego wyłączenia i zachowania obowiązujących gwarancji ochronnych dla przedsiębiorców z sektora MŚP.

• Rzecznik rekomenduje usunięcie z projektu ustawy przepisu wyłączającego standardowe zasady wymierzania kar zawarte w Kodeksie postępowania administracyjnego (k.p.a.) - chodzi o przepisy nakazujące urzędom oceniać proporcjonalność kary (biorąc pod uwagę m.in. stopień winy, wcześniejsze naruszenia, podjęte działania naprawcze) oraz dające możliwość poprzestania na samym pouczeniu, gdy naruszenie jest drobne i firma już je usunęła.
• Rzecznik argumentuje, że to wyłączenie nie jest wymagane przez unijne rozporządzenie o zarządzaniu danymi (DGA) - rozporządzenie określa swoje kryteria wymierzania kar wyłącznie jako orientacyjne i niepełne, co oznacza, że Polska może utrzymać szerszą ochronę krajową obok nich.

Agnieszka Majewska - Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców, niezależny organ ochrony praw firm MŚP. Motywacja: liczne sygnały od przedsiębiorców o nieproporcjonalnych karach administracyjnych nakładanych na podstawie różnych ustaw.

Opinia dotyczy przede wszystkim małych i średnich firm, które w ramach nowych unijnych przepisów mogą działać jako pośrednicy danych (platformy łączące właścicieli danych z ich użytkownikami) lub organizacje altruizmu danych (podmioty zbierające dane nieodpłatnie na cele badawcze lub społeczne).

Jeśli jesteś właścicielem małej firmy działającej w obszarze usług opartych na danych: bez standardowych gwarancji z Kodeksu postępowania administracyjnego urząd nakładający karę nie byłby zobowiązany do oceny, czy jest ona proporcjonalna do naruszenia, ani do rozważenia, czy przy drobnym i już usuniętym naruszeniu wystarczy samo ostrzeżenie. Obecne przepisy dają firmie takie prawa - i to właśnie te prawa projekt chce wyłączyć.

Jeśli jesteś zwykłym obywatelem: zmiany bezpośrednio Cię nie dotyczą, choć pośrednio - nieprzewidywalne środowisko prawne dla firm operujących danymi może ograniczyć dostępność nowych usług cyfrowych w Polsce.

Dokument sam w sobie jest opinią Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców - zewnętrznego organu opiniującego projekt ustawy. Rzecznik powołuje się na wielokrotne sygnały od przedsiębiorców zrzeszonych w Radzie Przedsiębiorców działającej przy Rzeczniku, którzy wskazywali na praktyczną wartość standardowych zasad wymierzania kar w Kodeksie postępowania administracyjnego - szczególnie tych dotyczących proporcjonalności i możliwości odstąpienia od kary przy drobnych naruszeniach. W treści przytoczono również komentarz prawniczy wskazujący, że przepisy o karach zawarte w Kodeksie postępowania administracyjnego pełnią rolę ogólnych zasad porządkujących całe polskie prawo administracyjne i zostały wprowadzone właśnie po to, by eliminować rozbieżności między różnymi ustawami.

Jeśli projekt ustawy zostanie uchwalony z zakwestionowanym wyłączeniem, firmy działające jako pośrednicy danych lub organizacje altruizmu danych stracą w postępowaniach o kary pieniężne ustawową gwarancję proporcjonalności sankcji oraz możliwość wyjścia z postępowania jedynie z pouczeniem przy drobnym naruszeniu. Zdaniem Rzecznika oznacza to pogorszenie pozycji mikroprzedsiębiorców i małych firm w stosunku do standardów obowiązujących we wszystkich innych postępowaniach administracyjnych w Polsce. Dokument nie zawiera Oceny Skutków Regulacji - jest to stanowisko zewnętrznego organu, nie sam projekt ustawy.

Opinia wpłynęła do Sejmu 20 stycznia 2026 r. Skierowana jest do Komisji Cyfryzacji, Innowacyjności i Nowoczesnych Technologii prowadzącej prace nad rządowym projektem ustawy o zarządzaniu danymi, który wdraża unijne rozporządzenie DGA z 2022 r.

Jedyna oś sporu dotyczy jednego przepisu: Rzecznik kwestionuje potrzebę wyłączenia standardowych zasad wymierzania kar z Kodeksu postępowania administracyjnego przy nakładaniu kar za naruszenia unijnych przepisów o zarządzaniu danymi. Rząd jako projektodawca uznał to wyłączenie za konieczne - Rzecznik argumentuje, że unijne rozporządzenie DGA wprost dopuszcza przyjęcie przez kraje członkowskie szerszych kryteriów krajowych, więc nic nie stoi na przeszkodzie zachowaniu obecnych gwarancji ochronnych dla przedsiębiorców.