Rządowy projekt ustawy o zarządzaniu danymi.

Rząd proponuje nową ustawę, która wdraża unijne przepisy o zarządzaniu danymi i tworzy formalną drogę do korzystania z chronionych danych będących w posiadaniu instytucji publicznych - takich jak dane medyczne, handlowe czy statystyczne. Ustawa wyznacza konkretne urzędy odpowiedzialne za ten proces i ustala kary za naruszenia. To dostosowanie polskiego prawa do unijnego rozporządzenia o zarządzaniu danymi, które we wszystkich krajach Unii obowiązuje od września 2023 roku, ale do tej pory brakowało w Polsce przepisów krajowych umożliwiających jego pełne stosowanie.

• Powstaje oficjalna procedura składania wniosków o dostęp do chronionych danych publicznych (danych medycznych, handlowych, statystycznych posiadanych przez instytucje państwowe) - wnioski składa się za pośrednictwem portalu dane.gov.pl.
• Prezes UODO staje się nadzorcą firm oferujących usługi pośrednictwa danych oraz organizacji dobrowolnie zbierających dane dla dobra publicznego (tzw. organizacji altruizmu danych).
• Prezes GUS pełni rolę eksperta i wsparcia technicznego dla instytucji publicznych udostępniających chronione dane wnioskodawcom.
• Powstaje system kar finansowych: do 200 tys. zł za brak wymaganego zgłoszenia działalności pośrednika danych, do 2 mln zł za naruszenie warunków tej działalności lub nielegalny transfer danych nieosobowych za granicę Unii Europejskiej, do 20 tys. zł dla organizacji altruizmu danych za naruszenie warunków rejestracji.
• Wykaz wszystkich chronionych zasobów danych publicznych dostępnych do ponownego wykorzystania będzie prowadzony i publicznie widoczny w portalu dane.gov.pl pod nadzorem Ministra Cyfryzacji.

Projekt złożył rząd - Ministerstwo Cyfryzacji - jako realizację obowiązku wynikającego z unijnego rozporządzenia o zarządzaniu danymi, które obowiązuje w Polsce bezpośrednio od września 2023 r., lecz bez krajowych przepisów wykonawczych nie mogło być w pełni stosowane.

Dla przeciętnego obywatela ustawa działa niewidocznie - nie trzeba nic robić ani składać żadnych dokumentów. Są jednak grupy, których dotyczy bezpośrednio.

Jeśli jesteś naukowcem lub pracujesz w instytucji badawczej, zyskujesz formalną i uregulowaną prawnie ścieżkę, by wnioskować o dostęp do danych, których wcześniej praktycznie nie można było uzyskać - np. szczegółowych danych statystycznych lub zbiorów danych o zdrowiu przechowywanych przez instytucje publiczne.

Jeśli prowadzisz firmę lub startup i chcesz opracować nowy produkt oparty na chronionych danych publicznych, możesz teraz złożyć wniosek przez portal dane.gov.pl - instytucja posiadająca dane ma obowiązek go rozpatrzyć i przedstawić ofertę albo pisemnie odmówić z uzasadnieniem.

Jeśli jesteś organizacją non-profit zbierającą dane od obywateli dla dobra publicznego (np. w obszarze opieki zdrowotnej czy ochrony klimatu), możesz zarejestrować się jako uznana organizacja altruizmu danych i uzyskać unijne oznakowanie potwierdzające Twój status. Dokument nie podaje szacunków, ilu podmiotów w Polsce dotyczy nowa regulacja.

Do projektu nie dołączono formalnych opinii zewnętrznych instytucji, takich jak Sąd Najwyższy, Prokuratoria Generalna czy Narodowy Bank Polski. Z uzasadnienia wynika, że podczas prac nad wcześniejszą wersją projektu (lata 2022-2023) przeprowadzono konsultacje z grupą roboczą skupiającą przedstawicieli organizacji pozarządowych, przedsiębiorców, naukowców oraz administracji publicznej. Ministerstwo Cyfryzacji przeanalizowało również rozwiązania przyjęte przez inne kraje Unii Europejskiej. Zebrane wcześniej uwagi i opinie zostały uwzględnione przy opracowaniu obecnej wersji przepisów, jednak bez formalnych stanowisk dołączonych do bieżącego projektu.

Ustawa wejdzie w życie 3 miesiące po ogłoszeniu - ten czas ma pozwolić UODO i GUS przygotować się do nowych zadań.

Projekt nie zawiera Oceny Skutków Regulacji z wyliczeniem kosztów wdrożenia ani szacunkiem liczby podmiotów objętych regulacją. Na podstawie treści projektu można wskazać następujące konsekwencje:

• Instytucje publiczne będą musiały opublikować w portalu dane.gov.pl informacje o chronionych zasobach danych i obsługiwać formalne wnioski o dostęp do nich.
• UODO i GUS otrzymają nowe obowiązki nadzorcze i administracyjne - projekt nie wskazuje dodatkowych środków budżetowych przeznaczonych na ten cel.
• Firmy działające jako pośrednicy danych będą musiały formalnie zgłosić swoją działalność do UODO; kary za naruszenia sięgają do 2 mln zł.
• Organizacje altruizmu danych zyskają możliwość rejestracji i uzyskania unijnego certyfikatu; za naruszenie warunków grozi kara do 20 tys. zł.

Projekt jest na wstępnym etapie prac parlamentarnych. To inicjatywa rządu - Ministerstwa Cyfryzacji. Wcześniejszy projekt tej samej ustawy (przygotowany w latach 2022-2023, skierowany do konsultacji w lipcu 2023 r.) nie zdążył zostać uchwalony przed końcem poprzedniej kadencji Sejmu i prace zaczęto od nowa, uwzględniając zebrane wcześniej uwagi.