Do druku nr 2082 - opinia ZPP

To pismo od Związku Powiatów Polskich - organizacji zrzeszającej polskie powiaty - skierowane do Sejmu. Jest to opinia do poselskiego projektu ustawy, który chce nadać rzece Odrze osobowość prawną, po tym jak posłowie wnieśli do niego autopoprawkę. Powiaty podtrzymują swój wcześniejszy sprzeciw wobec całego pomysłu i dodatkowo krytykują konkretne rozwiązania wprowadzone tą poprawką.

• Rzeka Odra miałaby być osobą prawną tylko na terenie Polski, choć płynie też przez Niemcy i Czechy - powiaty pytają, jak mają działać przepisy obowiązujące tylko na fragmencie koryta rzeki.
• Nadal nie wiadomo, kto dokładnie zasiądzie w nowych organach zarządzających Odrą (Komitet Reprezentantów, Zarząd) - nie sprecyzowano, kim mają być przedstawiciele najważniejszych grup użytkowników rzeki ani jak gminy mają wybierać swoich delegatów, a powiaty i województwa w ogóle pominięto, mimo że też zajmują się ochroną środowiska i turystyką wodną.
• Firmy korzystające z wód Odry musiałyby płacić specjalną składkę w wysokości 0,5% rocznych przychodów, jeszcze przed opodatkowaniem - powiaty uznają to za ukryty podatek i możliwą dyskryminację przedsiębiorców.
• Odra miałaby być zwolniona z podatku od darowizn i spadków - zdaniem powiatów to nierówne traktowanie wobec innych uczestników obrotu prawnego i uszczerbek dla budżetu państwa.
• Projekt przewiduje osobny Sąd Wodny tylko do spraw Odry - powiaty uważają to za marnowanie zasobów sądownictwa, bo spraw ma być niewiele.

Pismo podpisał Andrzej Płonka, prezes Związku Powiatów Polskich - organizacji reprezentującej samorządy powiatowe w całej Polsce. Związek podtrzymuje negatywne stanowisko wyrażone wcześniej, w piśmie z 7 stycznia 2026 roku, i dodaje uwagi do zmian wprowadzonych autopoprawką poselską.

Jeśli prowadzisz firmę korzystającą z wód Odry - na przykład żeglugę, pobór wody czy energetykę wodną - i projekt wszedłby w życie w obecnym kształcie, musiałbyś płacić dodatkową składkę liczoną od całego przychodu, a nie od zysku. Powiaty ostrzegają, że to w praktyce ukryty, dodatkowy podatek dla firm działających nad rzeką.

Jeśli mieszkasz w gminie nad Odrą - twój samorząd mógłby zyskać miejsce w nowych organach zarządzających rzeką, ale powiat czy województwo, w którym leży twoja gmina, już nie - mimo że one też realnie zajmują się ochroną rzeki. To pismo samo w sobie niczego nie zmienia - to głos sprzeciwu wobec projektu, który wciąż jest w toku prac w Sejmie.

To pismo samo w sobie jest opinią eksperckiego typu - Związek Powiatów Polskich ocenia projekt negatywnie i rekomenduje, by Sejm nie kontynuował nad nim prac. Zamiast nowej ustawy proponuje lepsze egzekwowanie przepisów, które już dziś obowiązują wobec rzek i zbiorników wodnych w Polsce. Do przekazanych materiałów nie dołączono stanowisk innych instytucji - na przykład rządu, prokuratury czy sądów - wobec wersji projektu po autopoprawce, więc nie wiadomo, jak oceniają go inni.

To pismo jest opinią, nie ustawą - samo w sobie nie zmienia żadnych przepisów i nie ma dołączonej oceny skutków finansowych. Gdyby jednak Sejm uchwalił projekt w obecnym kształcie mimo tych zastrzeżeń, konsekwencje odczułyby przede wszystkim firmy działające nad Odrą, obciążone nową składką, oraz gminy nadodrzańskie, które zyskałyby nowe obowiązki związane z wybieraniem swoich przedstawicieli do organów rzeki. Powiaty ostrzegają też, że budżet państwa straciłby na zwolnieniu Odry z podatku od darowizn i spadków, choć dokument nie podaje żadnej konkretnej kwoty tej straty.

Pismo dotyczy poselskiego projektu ustawy o uznaniu osobowości prawnej rzeki Odry (zgłoszonego w grudniu 2025 roku), po wniesieniu przez posłów autopoprawki. Związek Powiatów Polskich odpowiada na wcześniejsze pismo Kancelarii Sejmu i podtrzymuje swoją negatywną opinię z 7 stycznia 2026 roku. Projekt znajduje się obecnie na etapie głosowania w Sejmie.

Sam pomysł nadania rzece statusu zbliżonego do osoby prawnej jest kontrowersyjny - to rozwiązanie niespotykane dotąd w polskim prawie. Związek Powiatów Polskich stanowczo mu się sprzeciwia, uznając je za niepotrzebne i prawnie ryzykowne, i proponuje w zamian lepsze stosowanie już istniejących przepisów o ochronie wód. Autorzy projektu - posłowie - najwyraźniej widzą w tym rozwiązaniu wartość, skoro mimo wcześniejszej krytyki podtrzymali koncepcję także w poprawce.