Do druku nr 2082 - opinia PG

To pismo to oficjalna opinia Prokuratora Generalnego na temat poselskiego projektu ustawy, który miałby uznać rzekę Odrę za osobę prawną - czyli podmiot mogący samodzielnie posiadać prawa i obowiązki, podobnie jak firma czy stowarzyszenie. Prokurator Generalny odpowiada na pismo Kancelarii Sejmu dotyczące autopoprawki, czyli własnej korekty projektu wniesionej przez jego autorów, i ocenia, czy poprawiona wersja da się pogodzić z obowiązującym prawem. Wniosek jest jasny: mimo poprawek projekt w obecnym kształcie nadal nie spełnia podstawowych standardów dobrego prawa.

• Rzeka Odra jako osoba prawna powstałaby z dniem wejścia ustawy w życie, ale przez 90 do 150 dni nie miałaby żadnych organów zdolnych do działania w jej imieniu - Prokurator Generalny uznaje to za sprzeczne z podstawami prawa cywilnego.
• Projekt tworzy zupełnie nowy typ podmiotu - osobę prawną o charakterze środowiskowym - który nie pasuje do istniejącej konstrukcji Kodeksu cywilnego.
• Rzeka miałaby sprawować nad swoimi wodami i gruntami tzw. zarząd powierniczy - termin, którego nie ma w polskim prawie i który nie został w projekcie wyjaśniony.
• Projekt powołuje specjalny Sąd Wodny przy Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie, z udziałem ławników - czyli osób spoza zawodu sędziowskiego. Prokurator Generalny wskazuje, że taki skład i taka struktura są sprzeczne z obecnymi zasadami działania sądów administracyjnych.
• Projekt przewiduje utworzenie Funduszu Rzeki Odry i finansowanie z niego działań rzeki, mimo że rzeka jako osoba prawna nie należałaby do sektora finansów publicznych - co według Prokuratora Generalnego narusza zasady wydawania pieniędzy publicznych zapisane w Konstytucji.

Opinię przygotował Prokurator Generalny, w jego imieniu podpisał ją Pierwszy Zastępca Prokuratora Generalnego Dariusz Korneluk. Prokurator Generalny opiniuje projekt obowiązkowo, bo tak nakazuje ustawa o prokuraturze przy tego typu projektach ustaw kierowanych do Sejmu.

Ten projekt bezpośrednio nie nakłada na obywateli nowych opłat ani obowiązków, ale gdyby wszedł w życie w krytykowanym kształcie, mógłby skomplikować życie osobom i firmom związanym z Odrą. Jeśli mieszkasz nad Odrą, prowadzisz gospodarstwo rolne korzystające z jej wód albo planujesz inwestycję wymagającą zgody urzędu wodnego, sprawa mogłaby się wydłużyć, bo rzeka jako nowy uczestnik postępowań urzędowych i sądowych nie miałaby jasno określonego przedstawiciela przez pierwsze miesiące od wejścia ustawy w życie. Jeśli jesteś przedsiębiorcą lub instytucją, przeciwko której ktoś wytoczyłby sprawę sądową w imieniu Odry, mogłoby dojść do chaosu proceduralnego - projekt pozwala bowiem, by w imieniu rzeki działały równolegle różne podmioty, w tym grupa co najmniej stu osób, bez określenia, kto ma ostatecznie decydować w razie sporu między nimi.

To pismo samo w sobie jest opinią - stanowiskiem Prokuratora Generalnego, który ocenił projekt zdecydowanie krytycznie. Uznał, że mimo wniesionej przez posłów autopoprawki projekt nadal narusza zasady poprawnego tworzenia prawa wynikające z Konstytucji RP, wprowadza rozwiązania nieznane polskiemu systemowi prawnemu i koliduje z kilkoma innymi ustawami - Kodeksem cywilnym, prawem wodnym, Kodeksem postępowania administracyjnego, Kodeksem karnym, Kodeksem wykroczeń oraz ustawą o finansach publicznych. Do samego pisma nie dołączono innych opinii ani stanowisk instytucji zewnętrznych.

To dokument prawny - opinia, a nie projekt ustawy z Oceną Skutków Regulacji (OSR), więc nie zawiera szacunków kosztów ani liczby osób, których miałby dotyczyć. Z treści opinii wynika jednak, że gdyby projekt wszedł w życie w krytykowanym kształcie, groziłyby poważne problemy praktyczne: osoba prawna „rzeka Odra" istniałaby przez kilka miesięcy bez nikogo uprawnionego do działania w jej imieniu, sądy i urzędy musiałyby stosować przepisy kolidujące z już obowiązującym prawem wodnym i procedurą administracyjną, a pieniądze publiczne mogłyby trafiać do podmiotu, który - zdaniem Prokuratora Generalnego - nie ma do tego podstawy prawnej. Prokurator Generalny zaznacza przy tym, że sam cel projektu - wzmocnienie ochrony Odry - jest zrozumiały i społecznie ważny, problem leży w sposobie jego realizacji.

Pismo to odpowiedź Prokuratora Generalnego z 28 lutego 2026 r. na wniosek Kancelarii Sejmu o zaopiniowanie autopoprawki do poselskiego projektu ustawy o uznaniu osobowości prawnej rzeki Odry. Oznacza to, że projekt jest wciąż na wczesnym etapie prac, przed dalszymi czytaniami w Sejmie.

Projekt budzi spór między jego celem a sposobem realizacji. Autorzy projektu chcą wzmocnić ochronę prawną Odry, powołując się na wcześniejsze katastrofy ekologiczne rzeki, i tworzą w tym celu nowy rodzaj podmiotu prawnego. Prokurator Generalny nie kwestionuje samego celu, ale uznaje zastosowaną konstrukcję prawną za niezgodną z Konstytucją i chaotyczną wobec już obowiązujących przepisów - między innymi dlatego, że w Polsce istnieje już sprawdzony wzór ochrony przyrody przez osobę prawną, jakim jest park narodowy, a projekt z tego wzoru nie korzysta.