Do druku nr 2082 - opinia PROP

To oficjalna opinia Państwowej Rady Ochrony Przyrody na temat pomysłu, by rzeka Odra dostała status osoby prawnej z własnymi przedstawicielami. Rada napisała ją na prośbę Kancelarii Sejmu, zanim posłowie zajmą się dalej projektem ustawy.

• Rada chwali cel projektu, ale wskazuje, że nadanie osobowości prawnej samej rzece budzi poważne wątpliwości - od tego, kto miałby odpowiadać za szkody wyrządzone przez rzekę, po to, jak wybierać jej przedstawicieli.
• Zamiast osobowości prawnej dla jednej rzeki, Rada proponuje powołanie ogólnokrajowego Rzecznika Praw Przyrody - urzędnika broniącego interesów całej przyrody, nie tylko Odry.

Opinię przygotowała Państwowa Rada Ochrony Przyrody, doradczy organ przy Ministerstwie Klimatu i Środowiska, na prośbę Zastępcy Szefa Kancelarii Sejmu - to standardowa procedura konsultowania projektów dotyczących środowiska.

Jeśli mieszkasz nad Odrą albo działasz w lokalnej organizacji ekologicznej, ten dokument na razie niczego nie zmienia - to głos doradczy, nie przepis prawa. Ale gdyby projekt przeszedł w obecnym kształcie, w twojej okolicy mogłyby powstać nowe organy reprezentujące rzekę, w których zasiądą m.in. przedstawiciele samorządów i organizacji społecznych.

To właśnie ta opinia jest głosem eksperckim w sprawie: Państwowa Rada Ochrony Przyrody z życzliwością ocenia sam cel projektu, ale krytycznie odnosi się do jego konstrukcji prawnej - wskazuje dziesięć niejasności, między innymi brak zasad odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez rzekę, brak jasnych reguł wyboru jej przedstawicieli oraz brak uzgodnień z Niemcami i Czechami w sprawach transgranicznych. Do opinii nie dołączono stanowisk innych instytucji - to samodzielny dokument Rady.

Ten dokument to opinia, nie ustawa, więc nie zawiera oceny skutków finansowych. Rada ostrzega jednak, że gdyby projekt przeszedł bez zmian, mogłyby pojawić się spory o to, kto odpowiada za szkody wyrządzone przez rzekę i jak finansować ochronę Odry z budżetu państwa. Rada proponuje inne rozwiązanie - rzecznika przyrody - które jej zdaniem byłoby prostsze we wdrożeniu, bo korzystałoby ze znanego już w Polsce modelu, podobnego do Rzecznika Praw Obywatelskich.

Opinię wydano 20 lutego 2026 r., w trakcie prac nad poselskim projektem ustawy o osobowości prawnej Odry, w wersji z autopoprawką z 12 stycznia 2026 r. Do Kancelarii Sejmu wpłynęła 4 marca 2026 r. Sam projekt, którego dotyczy opinia, jest obecnie na etapie głosowania w Sejmie.

Sam pomysł nadania rzece osobowości prawnej jest w Polsce nowością i budzi spór. Autorzy projektu uważają, że to sposób na skuteczniejszą ochronę Odry po latach zanieczyszczeń i katastrofy ekologicznej z 2022 roku. Państwowa Rada Ochrony Przyrody uznaje ten cel za słuszny, ale ostrzega, że polskie prawo nie jest przygotowane na taką konstrukcję - nie wiadomo m.in., kto odpowiadałby za szkody wyrządzone przez rzekę ani jak wybierać jej przedstawicieli. Rada proponuje inne rozwiązanie: rzecznika praw przyrody dla całego kraju, a nie osobowość prawną dla jednej rzeki.