Do druku nr 2112 - opinia w sprawie zgodności projektu z prawem Unii Europejskiej

Grupę posłów reprezentowaną przez posłankę Gabrielę Lenartowicz proponuje zmianę zasad zbierania szklanych butelek po napojach wielokrotnego użytku, o pojemności do półtora litra. Dziś obowiązek osiągania określonych poziomów zbiórki takich butelek dotyczy tylko firm sprzedających napoje bezpośrednio do domu klienta i odbierających puste opakowania. Projekt rozszerza ten obowiązek na wszystkie firmy wprowadzające napoje w szklanych butelkach do sklepów i hurtowni, ale jednocześnie daje im wybór: mogą dołączyć do ogólnopolskiego systemu kaucyjnego albo - przynajmniej do końca 2028 roku - prowadzić własny, niezależny system odbierania butelek od klientów.

• Dziś obowiązek zbierania szklanych butelek dotyczy tylko firm sprzedających napoje bezpośrednio klientowi (np. lokalny browar dowożący piwo i odbierający puste butelki) → po zmianie obejmie też większe firmy wprowadzające napoje w szklanych butelkach do sklepów i hurtowni.
• Dziś jedyną drogą osiągania wymaganych poziomów zbiórki (77% obecnie, 90% od 2029 roku) jest przystąpienie do ogólnopolskiego systemu kaucyjnego → po zmianie firmy będą mogły zamiast tego prowadzić własny, indywidualny system odbioru butelek.
• Do 31 grudnia 2028 roku przystąpienie do systemu kaucyjnego dla firm wprowadzających napoje w szklanych butelkach ma być dobrowolne, pod warunkiem zgłoszenia własnego systemu ministrowi właściwemu do spraw klimatu.
• Nowy obowiązek dla sklepów i hurtowni uczestniczących w takich własnych systemach: muszą przyjmować puste szklane butelki po napojach, które same sprzedają, i oddawać kaucję klientowi bez żądania paragonu.
• Firmy, które już wcześniej prowadziły własne systemy zbierania butelek, mogą je kontynuować na dotychczasowych zasadach do końca 2028 roku, jeśli zgłoszą to ministrowi klimatu do 31 marca 2026 roku.

Projekt zgłosiła grupa posłów (projekt poselski), a w pracach reprezentuje ją posłanka Gabriela Lenartowicz. Dostępny dokument to opinia prawna Biura Ekspertyz Kancelarii Sejmu o zgodności z prawem Unii Europejskiej - nie zawiera uzasadnienia autorów projektu, więc dokładne motywy jego złożenia nie są w nim opisane.

Zmiana dotyczy przede wszystkim producentów napojów w szklanych butelkach (na przykład piwa, wód czy soków) oraz sklepów i hurtowni, które je sprzedają - ale odczują ją też kupujący. Jeśli jesteś klientem sklepu, w którym kupujesz napój w szklanej butelce od firmy prowadzącej własny system zamiast ogólnopolskiej kaucji, to i tak masz prawo oddać pustą butelkę w sklepie, gdzie ją kupiłeś, i odzyskać wpłaconą kaucję - sklep nie może żądać paragonu. Jeśli kupujesz piwo od lokalnego browaru, który dowozi je do domu i odbiera puste butelki, dla ciebie nic się nie zmienia - taki model działał już wcześniej. Małe i lokalne firmy z własnym systemem zbierania butelek zyskują więcej czasu, do końca 2028 roku, zanim będą musiały wejść do ogólnopolskiego systemu kaucyjnego.

Biuro Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji Kancelarii Sejmu oceniło projekt pod dwoma względami. W opinii o zgodności z prawem Unii Europejskiej stwierdzono, że projekt co do zasady nie jest sprzeczny z obecnie obowiązującą dyrektywą UE o opakowaniach, ale budzi wątpliwości wobec nowego rozporządzenia UE o opakowaniach i odpadach opakowaniowych, które zacznie być stosowane od 12 sierpnia 2026 roku. Zastrzeżenia dotyczą trzech spraw: rozszerzenia obowiązku zbierania butelek na nowe firmy - co może utrudniać osiąganie unijnych celów ponownego użycia opakowań, dobrowolności przystąpienia do kaucji aż do końca 2028 roku - mimo że system kaucyjny w Polsce ma według przepisów unijnych działać skutecznie już od 1 stycznia 2029 roku, oraz niejasnego sposobu liczenia poziomu zbiórki przez firmy prowadzące własny system. Z tego powodu projekt będzie musiał zostać zgłoszony Komisji Europejskiej, zanim zostanie uchwalony. W drugiej opinii Biuro stwierdziło, że projekt nie jest formalnie projektem wykonującym prawo Unii Europejskiej w rozumieniu przepisów o pracach Sejmu, co wpływa jedynie na tryb dalszego procedowania, nie na treść projektu. Do druku nie dołączono innych opinii - w dostępnych materiałach nie ma stanowiska Prokuratora Generalnego, Krajowej Rady Izb Rolniczych, Narodowego Banku Polskiego, Sądu Najwyższego ani rządu.

Dokument nie zawiera Oceny Skutków Regulacji - to, czym dysponujemy, to wyłącznie opinia prawna o zgodności z prawem unijnym, bez oszacowania kosztów czy liczby firm, których zmiana dotyczy. Z treści opinii wynika jednak konkretne ryzyko: skoro unijne przepisy wymagają, by system kaucyjny w Polsce skutecznie działał najpóźniej od 1 stycznia 2029 roku, a projekt pozwala firmom na dobrowolność aż do końca 2028 roku, Polska może nie zdążyć osiągnąć wymaganych przez Unię Europejską poziomów zbiórki szklanych butelek na czas. Dla producentów napojów w szkle oznacza to więcej czasu i mniej obowiązkowych kosztów wejścia do ogólnopolskiego systemu kaucyjnego, ale też niepewność - jeśli Komisja Europejska uzna rozwiązanie za niezgodne z unijnym rozporządzeniem, przepisy mogą wymagać poprawek jeszcze przed terminem 1 stycznia 2029 roku.

Obie opinie sporządzono w trybie pilnym 2 stycznia 2026 roku do poselskiego projektu ustawy, zanim trafił on do dalszych prac komisji sejmowej. Projektowana ustawa ma wejść w życie dzień po ogłoszeniu.

Opinia Biura Ekspertyz wskazuje na napięcie: projekt ma dać firmom więcej elastyczności i czasu na dostosowanie się do systemu kaucyjnego, ale jednocześnie eksperci ostrzegają, że dobrowolność do końca 2028 roku i brak mechanizmu sprawdzającego skuteczność własnych systemów zbierania butelek mogą sprawić, że Polska nie osiągnie wymaganych przez Unię Europejską poziomów zbiórki szklanych opakowań na czas.