Do druku nr 2112 - opinia w sprawie zgodności projektu z prawem Unii Europejskiej

Zmiana dotyczy przede wszystkim producentów napojów w szklanych butelkach (na przykład piwa, wód czy soków) oraz sklepów i hurtowni, które je sprzedają — ale odczują ją też kupujący. Jeśli jesteś klientem sklepu, w którym kupujesz napój w szklanej butelce od firmy prowadzącej własny system zamiast ogólnopolskiej kaucji, to i tak masz prawo oddać pustą butelkę w sklepie, gdzie ją kupiłeś, i odzyskać wpłaconą kaucję — sklep nie może żądać paragonu. Jeśli kupujesz piwo od lokalnego browaru, który dowozi je do domu i odbiera puste butelki, dla ciebie nic się nie zmienia — taki model działał już wcześniej. Małe i lokalne firmy z własnym systemem zbierania butelek zyskują więcej czasu, do końca 2028 roku, zanim będą musiały wejść do ogólnopolskiego systemu kaucyjnego.

Biuro Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji Kancelarii Sejmu oceniło projekt pod dwoma względami. W opinii o zgodności z prawem Unii Europejskiej stwierdzono, że projekt co do zasady nie jest sprzeczny z obecnie obowiązującą dyrektywą UE o opakowaniach, ale budzi wątpliwości wobec nowego rozporządzenia UE o opakowaniach i odpadach opakowaniowych, które zacznie być stosowane od 12 sierpnia 2026 roku. Zastrzeżenia dotyczą trzech spraw: rozszerzenia obowiązku zbierania butelek na nowe firmy — co może utrudniać osiąganie unijnych celów ponownego użycia opakowań, dobrowolności przystąpienia do kaucji aż do końca 2028 roku — mimo że system kaucyjny w Polsce ma według przepisów unijnych działać skutecznie już od 1 stycznia 2029 roku, oraz niejasnego sposobu liczenia poziomu zbiórki przez firmy prowadzące własny system. Z tego powodu projekt będzie musiał zostać zgłoszony Komisji Europejskiej, zanim zostanie uchwalony. W drugiej opinii Biuro stwierdziło, że projekt nie jest formalnie projektem wykonującym prawo Unii Europejskiej w rozumieniu przepisów o pracach Sejmu, co wpływa jedynie na tryb dalszego procedowania, nie na treść projektu. Do druku nie dołączono innych opinii — w dostępnych materiałach nie ma stanowiska Prokuratora Generalnego, Krajowej Rady Izb Rolniczych, Narodowego Banku Polskiego, Sądu Najwyższego ani rządu.

Dokument nie zawiera Oceny Skutków Regulacji — to, czym dysponujemy, to wyłącznie opinia prawna o zgodności z prawem unijnym, bez oszacowania kosztów czy liczby firm, których zmiana dotyczy. Z treści opinii wynika jednak konkretne ryzyko: skoro unijne przepisy wymagają, by system kaucyjny w Polsce skutecznie działał najpóźniej od 1 stycznia 2029 roku, a projekt pozwala firmom na dobrowolność aż do końca 2028 roku, Polska może nie zdążyć osiągnąć wymaganych przez Unię Europejską poziomów zbiórki szklanych butelek na czas. Dla producentów napojów w szkle oznacza to więcej czasu i mniej obowiązkowych kosztów wejścia do ogólnopolskiego systemu kaucyjnego, ale też niepewność — jeśli Komisja Europejska uzna rozwiązanie za niezgodne z unijnym rozporządzeniem, przepisy mogą wymagać poprawek jeszcze przed terminem 1 stycznia 2029 roku.

Obie opinie sporządzono w trybie pilnym 2 stycznia 2026 roku do poselskiego projektu ustawy, zanim trafił on do dalszych prac komisji sejmowej. Projektowana ustawa ma wejść w życie dzień po ogłoszeniu.

Opinia Biura Ekspertyz wskazuje na napięcie: projekt ma dać firmom więcej elastyczności i czasu na dostosowanie się do systemu kaucyjnego, ale jednocześnie eksperci ostrzegają, że dobrowolność do końca 2028 roku i brak mechanizmu sprawdzającego skuteczność własnych systemów zbierania butelek mogą sprawić, że Polska nie osiągnie wymaganych przez Unię Europejską poziomów zbiórki szklanych opakowań na czas.