Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej.

Rząd proponuje zmiany w przepisach o ochronie zabytków, które mają wdrożyć unijne zasady dotyczące przewożenia dóbr kultury - takich jak dzieła sztuki, antyki i przedmioty historyczne - przez granicę. Chodzi o uzupełnienie polskiego prawa o sankcje karne, bo dotychczas przepisy unijne obowiązywały w Polsce, ale nie było kar za ich łamanie. Nowe unijne obowiązki zaczęły obowiązywać 28 czerwca 2025 r. i Polska musiała pilnie dostosować swoje prawo, wyznaczając odpowiedni urząd i wprowadzając konkretne kary za naruszenia.

• Nowy urząd do pozwoleń. Minister właściwy do spraw kultury zostaje wyznaczony jako instytucja wydająca pozwolenia na przywóz dóbr kultury spoza Unii Europejskiej - wcześniej w polskim prawie nie było wyznaczonego organu do tego zadania.
• Kara za przywóz bez pozwolenia. Kto sprowadzi do Polski dobro kultury objęte unijnymi przepisami bez wymaganego pozwolenia, może dostać grzywnę, karę ograniczenia wolności lub do 2 lat więzienia - z możliwością konfiskaty przedmiotu przez sąd.
• Kara za fałszywe oświadczenia. Podanie nieprawdy we wniosku o pozwolenie lub w oświadczeniu importera przy przywozie grozi karą do 3 lat więzienia.
• Kara za obejście zasad na targach sztuki. Sprzedanie dzieła sprowadzonego tymczasowo na komercyjne targi sztuki bez uzyskania pozwolenia przywozowego grozi grzywną lub do 2 lat więzienia.
• Kara za nielegalny wywóz. Wywiezienie poza Unię Europejską dobra kultury - niekoniecznie uznanego zabytku - bez wymaganego unijnego pozwolenia wywozowego grozi karą od 3 miesięcy do 5 lat więzienia.

Projekt złożył rząd, z inicjatywy Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, w celu wykonania obowiązku wynikającego z przepisów unijnych, które zaczęły w pełni obowiązywać 28 czerwca 2025 r.

Dla większości Polaków ta zmiana jest niezauważalna w codziennym życiu - nie ma tu nowych podatków ani opłat dla przeciętnej rodziny. Realnie dotyka konkretnych grup.

Jeśli jesteś kolekcjonerem sztuki i sprowadzasz obrazy, rzeźby lub antyki spoza Unii Europejskiej - np. z USA, Japonii czy Turcji - musisz sprawdzić, czy potrzebujesz pozwolenia od Ministra Kultury. Bez niego grożą kary, a sąd może skonfiskować przedmiot, nawet jeśli legalnie go nabyłeś.

Jeśli handlujesz sztuką i wystawiasz na targach towary tymczasowo sprowadzone spoza Unii, a potem je sprzedajesz - musisz zadbać o właściwe pozwolenie przywozowe. Brak tego dokumentu to teraz przestępstwo. Jeśli natomiast próbujesz wywieźć z obszaru Unii cenny przedmiot historyczny bez unijnego pozwolenia wywozowego, grozi ci nawet 5 lat więzienia. Projekt nie podaje szacunków, ile osób te zmiany mogą dotyczyć.

Do projektu nie dołączono opinii zewnętrznych instytucji ani wyników konsultacji społecznych. Uzasadnienie wskazuje wprost, że projekt nie wymagał konsultacji z organami Unii Europejskiej ani notyfikacji technicznej. Żadne podmioty prowadzące zawodową działalność lobbingową nie zgłosiły uwag w toku prac rządowych.

Projekt nie zawiera Oceny Skutków Regulacji (OSR). Ustawa wchodzi w życie po 7 dniach od ogłoszenia - to wyjątkowo krótki czas na przygotowanie się do zmian, uzasadniony pilną potrzebą dostosowania do przepisów unijnych obowiązujących od 28 czerwca 2025 r.

Dla handlarzy sztuką i kolekcjonerów pojawia się realne ryzyko odpowiedzialności karnej, które wcześniej nie istniało w polskim prawie w tym zakresie. Sąd może orzec przepadek (konfiskatę) przewożonego dobra kultury, nawet jeśli formalnie nie należy ono do osoby naruszającej przepisy.

Dla urzędów celno-skarbowych: naczelnicy urzędów KAS otrzymują nowe uprawnienia do wykrywania i ścigania przestępstw określonych w nowych przepisach, co oznacza dodatkowe zadania przy odprawach granicznych. Projekt wprost stwierdza, że nie wpływa na działalność mikro-, małych i średnich przedsiębiorców.

Rządowy projekt ustawy skierowany do Sejmu. Wdraża unijne przepisy obowiązujące od 28 czerwca 2025 r. Częściowa implementacja nastąpiła już w 2021 r. - obecna zmiana uzupełnia brakujące sankcje karne i wyznacza organ właściwy do wydawania pozwoleń przywozowych.