Do druku nr 2172 - opinia KL

To pismo Konfederacji Lewiatan (organizacji zrzeszającej pracodawców) skierowane do Marszałka Sejmu w sprawie rządowego projektu ustawy, który wygasza specjalne rozwiązania pomocowe dla obywateli Ukrainy wprowadzone po wybuchu wojny w 2022 roku. Lewiatan częściowo chwali projekt - za przedłużenie legalnego pobytu uchodźców z Ukrainy do 4 marca 2027 roku - ale zdecydowanie sprzeciwia się dwóm innym rozwiązaniom: utracie ochrony przy dłuższym wyjeździe z Polski bez wyjątku dla pracowników delegowanych za granicę oraz dalszemu przedłużaniu zawieszenia terminów załatwiania spraw pobytowych cudzoziemców przez urzędy wojewódzkie.

• Projekt przedłuża legalny pobyt obywateli Ukrainy, którzy przyjechali do Polski w związku z wojną, do 4 marca 2027 roku - Lewiatan ocenia to pozytywnie.
• Osoba korzystająca z ochrony czasowej straci ją, jeśli wyjedzie z Polski na dłużej niż 30 dni - bez wyjątku dla pracowników wysłanych za granicę służbowo przez polskiego pracodawcę.
• Lewiatan proponuje dopisać do przepisu wyjątek: pracownik delegowany do pracy lub usług poza Polską przez polską firmę nie powinien tracić prawa pobytu.
• Projekt przedłuża do 4 marca 2027 roku zawieszenie ustawowych terminów, w jakich urzędy wojewódzkie muszą załatwiać sprawy pobytowe cudzoziemców - Lewiatan domaga się wykreślenia tego przepisu.

Jeśli jesteś obywatelem Ukrainy korzystającym z ochrony czasowej w Polsce i twój pracodawca wysyła cię na kilkutygodniowy wyjazd służbowy do innego kraju Unii Europejskiej - na przykład do montażu, szkolenia czy realizacji kontraktu - to po powrocie możesz, według tego projektu, stracić legalny pobyt w Polsce, mimo że nie zmieniłeś pracy ani miejsca zamieszkania. Jeśli jesteś polskim przedsiębiorcą zatrudniającym takich pracowników i wysyłasz ich do pracy za granicą, ryzykujesz, że po powrocie okażą się nielegalnie przebywać w Polsce. Jeśli jesteś cudzoziemcem (nie tylko z Ukrainy) czekającym na załatwienie sprawy pobytowej w urzędzie wojewódzkim, dalsze zawieszenie terminów oznacza, że nie możesz wyegzekwować rozpatrzenia swojego wniosku w rozsądnym czasie ani skarżyć bezczynności urzędu.

Do tego dokumentu dołączono stanowisko Konfederacji Lewiatan, organizacji zrzeszającej pracodawców. Lewiatan pozytywnie ocenia przedłużenie legalnego pobytu uchodźców z Ukrainy do 4 marca 2027 roku, uznając to za rozwiązanie stabilizujące sytuację cudzoziemców i ciągłość zatrudnienia w firmach. Jednocześnie zgłasza zdecydowane zastrzeżenia wobec dwóch innych rozwiązań: utraty ochrony czasowej przy wyjeździe z Polski na ponad 30 dni bez wyjątku dla pracowników delegowanych za granicę - co jej zdaniem narusza unijną swobodę świadczenia usług - oraz wobec dalszego, piątego już roku z rzędu, przedłużania zawieszenia ustawowych terminów załatwiania spraw pobytowych cudzoziemców przez urzędy wojewódzkie. Na poparcie tej drugiej krytyki Lewiatan przywołuje ustalenia Najwyższej Izby Kontroli (NIK), według których postępowania w sprawach legalizacji pobytu trwają przeciętnie ponad rok, a w niektórych województwach nawet kilkanaście miesięcy. Do druku nie dołączono innych opinii ani stanowisk instytucji publicznych.

Ten dokument to opinia organizacji pracodawców, a nie sama ustawa, więc nie zawiera formalnej Oceny Skutków Regulacji. Z treści pisma wynika jednak konkretny skutek finansowy przywołany przez Lewiatana: według danych Najwyższej Izby Kontroli (NIK) sam Dolnośląski Urząd Wojewódzki w latach 2022-2024 wypłacił około 12 milionów złotych odszkodowań zasądzonych z powodu przewlekłości postępowań i bezczynności urzędu wobec cudzoziemców. Jeśli projekt zostanie przyjęty bez zmian proponowanych przez Lewiatana, polscy pracodawcy wysyłający pracowników z Ukrainy za granicę ryzykują utratę ich legalnego pobytu po powrocie, a urzędy wojewódzkie nadal będą działać pod zawieszonymi terminami ustawowymi, co - zdaniem Lewiatana - pogłębia opóźnienia w załatwianiu spraw wszystkich cudzoziemców w Polsce, nie tylko obywateli Ukrainy.

Spór dotyczy dwóch punktów projektu. Pierwszy to utrata ochrony czasowej przy wyjeździe z Polski na ponad 30 dni - rząd nie przewidział w projekcie wyjątku dla pracowników delegowanych za granicę przez polskie firmy, mimo że taki wyjątek istniał w dotychczasowych przepisach; Lewiatan domaga się jego przywrócenia, argumentując naruszeniem unijnej swobody świadczenia usług. Drugi to dalsze przedłużenie zawieszenia terminów załatwiania spraw pobytowych cudzoziemców przez urzędy wojewódzkie - Lewiatan chce całkowitego wykreślenia tego przepisu, powołując się na dane Najwyższej Izby Kontroli (NIK) o wieloletnich opóźnieniach i koszty odszkodowań ponoszone przez urzędy.