Do druku nr 2172 - opinia Fundacji "Ukraiński Dom".

To pismo, które Fundacja „Ukraiński Dom” wysłała do Marszałka Sejmu w sprawie rządowego projektu ustawy wygaszającej specustawę pomocową dla uchodźców z Ukrainy. Fundacja generalnie chwali projekt za to, że przedłuża prawo do legalnego pobytu, pracy, nauki i prowadzenia firmy przez uchodźców korzystających z ochrony czasowej co najmniej do 4 marca 2027 roku, a w dostępie do rynku pracy nawet dłużej. Jednocześnie zgłasza kilkanaście szczegółowych zastrzeżeń i proponuje konkretne poprawki, bo - jej zdaniem - projekt w obecnym kształcie bardziej ułatwia pracę urzędnikom niż chroni uchodźców.

• Fundacja sprzeciwia się temu, że projekt wyklucza z jakiejkolwiek pomocy państwa osoby, które dopiero uciekną z Ukrainy po wejściu ustawy w życie - nawet z prawa do korzystania z punktów, w których dostają ciepły posiłek na pierwsze dni pobytu w Polsce.
• Fundacja krytykuje to, że darmowe leczenie zostaje przywiązane do miejsca zamieszkania w ośrodku zbiorowego zakwaterowania, a nie do sytuacji zdrowotnej - więc osoba z niepełnosprawnością, senior czy samotna matka straci prawo do bezpłatnej opieki zdrowotnej, gdy się usamodzielni i wyprowadzi z ośrodka.
• Fundacja proponuje wydłużenie podstawowego okresu pomocy w zakwaterowaniu i wyżywieniu z proponowanych przez rząd 60 dni do 90 dni, bo jej zdaniem 60 dni to za mało czasu, żeby się usamodzielnić.
• Fundacja chce przesunięcia terminu dla studentów z Ukrainy - prawo do stypendium socjalnego ma wygasnąć już 4 marca 2026 roku, w środku roku akademickiego, zamiast dopiero na jego koniec.
• Fundacja domaga się zmian w zasadach karty pobytu CUKR, która pozwala wyjść z ochrony czasowej - m.in. by zapłacona opłata skarbowa wracała do wnioskodawcy, gdy urząd odmówi jej wydania z przyczyn od niego niezależnych, oraz by przesunąć termin kwalifikacji do karty z 4 marca 2024 na 4 marca 2025 roku.

Pismo wysłała Fundacja „Ukraiński Dom” - organizacja pozarządowa wspierająca uchodźców z Ukrainy - podpisane przez prezeskę Myroslavę Keryk, w trosce o skutki ustawy dla uchodźców korzystających z ochrony czasowej.

Ta opinia dotyczy przede wszystkim uchodźców z Ukrainy korzystających z ochrony czasowej w Polsce, a pośrednio także polskich urzędów gmin i szkół, które ich obsługują. Jeśli jesteś osobą z niepełnosprawnością, seniorką, seniorem albo samotną matką z Ukrainy i mieszkasz w ośrodku zbiorowego zakwaterowania - w chwili, gdy się usamodzielnisz i wyprowadzisz, stracisz prawo do bezpłatnego leczenia, mimo że twoja sytuacja zdrowotna się nie zmieni. Jeśli dopiero planujesz ucieczkę z Ukrainy po wejściu ustawy w życie, na przykład z ostrzeliwanego miasta - nie będziesz mógł liczyć nawet na najprostszą pomoc państwa, jak ciepły posiłek czy miejsce na pierwsze dni w Polsce, bo takie wsparcie ma przysługiwać tylko osobom, które przyjechały wcześniej. Jeśli jesteś studentem lub studentką z Ukrainy na stypendium socjalnym - możesz je stracić w marcu 2026 roku, w trakcie roku akademickiego.

Sama Fundacja „Ukraiński Dom” ocenia projekt jako krok w dobrym kierunku, bo przedłuża legalny pobyt, pracę i naukę uchodźców, ale wskazuje, że w obecnym kształcie projekt został przygotowany bardziej z perspektywy wygody administracji niż osób, które będą z niego korzystać, i proponuje kilkanaście szczegółowych poprawek wraz z uzasadnieniami. Do tego pisma nie dołączono opinii innych instytucji, takich jak Prokurator Generalny czy Narodowy Bank Polski - to stanowisko wyłącznie jednej organizacji pozarządowej.

To pismo nie zawiera Oceny Skutków Regulacji (OSR) - to opinia organizacji pozarządowej, a nie dokument rządowy z wyliczeniami kosztów. Jeśli Sejm uwzględni postulaty fundacji, więcej osób z grup wrażliwych - niepełnosprawnych, seniorów, samotnych matek - zachowa dostęp do bezpłatnego leczenia poza ośrodkami zbiorowego zakwaterowania, a podstawowy okres pomocy w zakwaterowaniu i wyżywieniu wydłuży się z 60 do 90 dni, co oznacza dla budżetu dłuższe finansowanie tej pomocy. Jeśli postulaty nie zostaną uwzględnione, część uchodźców - zwłaszcza tych, którzy dopiero przybędą do Polski po wejściu ustawy w życie - nie otrzyma żadnego wsparcia od państwa, nawet w postaci ciepłego posiłku czy miejsca noclegowego na pierwsze dni.

Pismo złożono 22 stycznia 2026 roku do Marszałka Sejmu w toku prac nad rządowym projektem ustawy. Projekt ten został już uchwalony i podpisany przez Prezydenta.

Fundacja wprost zarzuca autorom projektu, że przygotowali go „przede wszystkim z perspektywy administracyjnej”, czyli wygodnej dla urzędów, a nie dla uchodźców - między innymi wiążąc prawo do darmowego leczenia z miejscem zamieszkania zamiast z faktyczną sytuacją zdrowotną, oraz utrzymując terminy, na przykład koniec roku szkolnego, dogodne dla systemu oświaty, a nie dla uczniów i ich rodzin. Odpowiedzi rządu na te konkretne zarzuty nie ma w tym dokumencie.