Do druku nr 2172 - opinia NRL

Do Sejmu trafił rządowy projekt ustawy, który kończy większość specjalnych rozwiązań wprowadzonych po wybuchu wojny w Ukrainie - system pomocy uchodźcom ma wrócić do zasad bardziej zbliżonych do tych dla innych cudzoziemców. Ten konkretny dokument to jednak nie sam projekt, tylko opinia samorządu lekarskiego (Naczelnej Izby Lekarskiej) do tego projektu. Lekarze zgłaszają w niej uwagi do dwóch spraw: prawa do dalszej pracy ukraińskich lekarzy, którzy dostali zgodę na wykonywanie zawodu w Polsce, oraz nowych zasad dostępu Ukraińców do bezpłatnej opieki zdrowotnej.

• Znika przepis, który od 24 lutego 2022 r. pozwalał Ministrowi Zdrowia zgadzać się na pracę lekarzy z Ukrainy, a okręgowym radom lekarskim - przyznawać im warunkowe prawo wykonywania zawodu; termin składania takich wniosków i tak minął 24 października 2024 r.
• Wprowadzane są nowe zasady na okres przejściowy, które mają zabezpieczyć osoby już posiadające takie warunkowe prawo - ale zdaniem samorządu lekarskiego przepis napisano tak, że w praktyce może dotyczyć głównie osób, które dostały samą zgodę ministra, a nie tych, którym radę lekarska realnie przyznała prawo do pracy.
• Zmienia się sposób korzystania z publicznej opieki zdrowotnej przez obywateli Ukrainy: pełny dostęp do wszystkich świadczeń będą mieć tylko osoby ubezpieczone i odprowadzające składkę zdrowotną.
• Bez ubezpieczenia prawo do świadczeń zachowają tylko: kobiety w ciąży, w trakcie porodu i połogu, osoby do 18. roku życia, mieszkańcy ośrodków zbiorowego zakwaterowania oraz ofiary gwałtu lub tortur posiadające numer PESEL.
• Projekt nie znosi uproszczonej ścieżki dopuszczania do zawodu lekarza cudzoziemców spoza Unii Europejskiej, czego domaga się samorząd lekarski.

Sam projekt ustawy to propozycja rządu. Ten dokument to jednak opinia Prezydium Naczelnej Rady Lekarskiej - samorządu zawodowego lekarzy - podpisana przez prezesa Łukasza Jankowskiego, przekazana Sejmowi po otrzymaniu projektu do zaopiniowania.

Jeśli jesteś ukraińskim lekarzem, który dostał od polskiej okręgowej rady lekarskiej warunkowe prawo wykonywania zawodu, warto śledzić dalsze prace nad tym projektem - zdaniem samorządu lekarskiego obecne brzmienie zasad na okres przejściowy może nie dawać ci jasnej podstawy prawnej do dalszej pracy po wejściu zmian w życie, jeśli poprawka proponowana przez Naczelną Izbę Lekarską nie zostanie uwzględniona. Jeśli jesteś obywatelem Ukrainy korzystającym z bezpłatnej opieki zdrowotnej w Polsce, po zmianie pełny dostęp do wszystkich świadczeń będziesz mieć tylko wtedy, gdy jesteś ubezpieczony i płacisz składkę zdrowotną - bez ubezpieczenia prawo do świadczeń zachowają jedynie kobiety w ciąży, dzieci do 18 lat, mieszkańcy ośrodków zbiorowego zakwaterowania oraz ofiary gwałtu lub tortur z numerem PESEL. Jeśli pracujesz w przychodni lub szpitalu, zmiana oznacza więcej sprawdzania statusu ubezpieczenia pacjentów z Ukrainy przy rejestracji.

Jedyną opinią dołączoną do tego dokumentu jest stanowisko Prezydium Naczelnej Rady Lekarskiej - i nie jest to pismo bez uwag. Samorząd lekarski nie zgłasza zastrzeżeń do samego pomysłu zamknięcia starego przepisu o zgodzie ministra na pracę lekarzy z Ukrainy, ale krytykuje sposób napisania nowych zasad na okres przejściowy: wskazuje, że są one już trzecim z kolei przepisem regulującym tę samą sprawę i w obecnym kształcie mogą nie chronić lekarzy, którzy faktycznie dostali warunkowe prawo wykonywania zawodu od rady lekarskiej, a nie tylko zgodę ministra. Izba zwraca też uwagę, że zawężenie dostępu do opieki zdrowotnej nie powinno dotknąć osób w stanie zagrożenia życia, oraz przypomina swój wcześniejszy, niezrealizowany w tym projekcie postulat zniesienia uproszczonych ścieżek dopuszczania cudzoziemców do zawodu lekarza.

Ten dokument to opinia, więc nie zawiera własnej Oceny Skutków Regulacji (OSR) - nie ma tu wyliczeń kosztów ani liczby osób, których dotyczy zmiana. Jeśli Sejm nie poprawi wskazanego przez samorząd lekarski przepisu, część ukraińskich lekarzy z warunkowym prawem wykonywania zawodu może znaleźć się w prawnej niepewności co do dalszej pracy, a okręgowe rady lekarskie mogą mieć do rozstrzygnięcia sporne przypadki. Zawężenie dostępu do bezpłatnej opieki zdrowotnej oznacza też więcej obowiązków sprawdzania statusu ubezpieczenia po stronie placówek medycznych i Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ).

To opinia złożona 23 stycznia 2026 r. do Marszałka Sejmu w toku prac nad rządowym projektem zmiany ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, dołączona jako głos konsultacyjny przed dalszymi pracami nad projektem.

Samorząd lekarski wskazuje na rozbieżność między celem, jaki rząd deklaruje w uzasadnieniu projektu - czyli utrzymaniem prawa do pracy dla lekarzy, którzy już dostali warunkowe prawo wykonywania zawodu - a rzeczywistą treścią proponowanego przepisu, który zdaniem Naczelnej Izby Lekarskiej w praktyce może nie obejmować tej grupy. Osobnym punktem spornym jest zawężenie dostępu do bezpłatnej opieki zdrowotnej dla obywateli Ukrainy bez ubezpieczenia - Izba apeluje, by ograniczenia nie dotknęły osób w stanie zagrożenia życia lub zdrowia, choć projekt na razie nie przewiduje takiego wyjątku.