Do druku nr 2172 - opinia KRASP

Jeśli jesteś studentem lub doktorantem z Ukrainy i dziś dostajesz stypendium socjalne, zapomogę albo masz automatyczne ubezpieczenie zdrowotne dzięki specustawie — po jej wygaszeniu możesz to stracić, bo projekt nie gwarantuje kontynuacji tych świadczeń. W praktyce mogłoby to oznaczać konieczność opłacania ubezpieczenia zdrowotnego na własną rękę, tak jak robią to inni cudzoziemcy spoza Ukrainy.

Jeśli pracujesz na polskiej uczelni jako naukowiec lub wykładowca z Ukrainy, a twoje zatrudnienie jest częścią projektu badawczego finansowanego ze środków zewnętrznych — niejasne zasady na okres przejściowy mogą chwilowo postawić pod znakiem zapytania legalność twojego pobytu i pracy, co grozi przerwami w realizacji projektu.

Jeśli jesteś naukowcem wyjeżdżającym na konferencję lub staż za granicę na dłużej niż 30 dni, obecne zasady oznaczają utratę ochrony czasowej po tym okresie — KRASP chce to zmienić, ale na razie przepis wciąż tak działa.

W dostarczonym materiale znajduje się wyłącznie opinia KRASP — nie dołączono do niej stanowisk innych instytucji, takich jak Prokurator Generalny, Biuro Analiz Sejmowych, Narodowy Bank Polski czy Sąd Najwyższy. Sama KRASP nie odrzuca projektu — rozumie potrzebę porządkowania przepisów i zrównania praw cudzoziemców, ale zgłasza poważne zastrzeżenia dotyczące braku zasad na okres przejściowy, niepewności co do stypendiów i ubezpieczenia zdrowotnego studentów oraz ryzyka dla ciągłości zatrudnienia naukowców z Ukrainy. Rektorzy deklarują gotowość do dalszej współpracy nad rozwiązaniami.

Ta opinia nie zawiera własnej Oceny Skutków Regulacji (OSR) — to głos doradczy, a nie dokument liczący koszty. Z jej treści wynika jednak, że jeśli rząd nie doda zasad na okres przejściowy, studenci i doktoranci z Ukrainy mogą stracić dostęp do stypendiów socjalnych, zapomóg i automatycznego ubezpieczenia zdrowotnego, którymi objęła ich specustawa. Uczelnie i instytuty naukowe musiałyby też mierzyć się z ryzykiem przerw w zatrudnieniu pracowników z Ukrainy zaangażowanych w projekty badawcze finansowane z zewnątrz, co groziłoby realnymi konsekwencjami organizacyjnymi i finansowymi dla tych projektów.

KRASP nie sprzeciwia się samej idei porządkowania przepisów, ale krytykuje brak gwarancji dla studentów i pracowników uczelni — to spór o to, czy państwo powinno zapewnić okres przejściowy, zanim odbierze dotychczasowe uprawnienia, czy wystarczy samo przejście na zasady ogólne dla cudzoziemców. Rektorzy ostrzegają, że bez takich gwarancji część studentów może zrezygnować z nauki, a uczelnie mogą stracić część kadry naukowej.