Sprawozdanie Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz ustawy - Kodeks wyborczy.

Zmiana dotyczy bezpośrednio sędziów, a pośrednio każdego, kto kiedykolwiek trafi do sądu — bo KRS decyduje o tym, kto zostaje sędzią orzekającym w sprawach cywilnych, karnych i każdych innych.

Jeśli jesteś sędzią z co najmniej 10-letnim stażem (w tym 5 lat na obecnym stanowisku), odzyskujesz prawo startu w wyborach do KRS i prawo głosowania na jej członków — czego nie miałeś od 2018 roku. Jeśli zostaniesz wybrany, tracisz pełnione funkcje w sądownictwie (np. stanowisko wiceprezesa sądu) i nie możesz w czasie kadencji ubiegać się o inne stanowiska sędziowskie.

Jeśli jesteś zwykłym obywatelem, ważna jest zmiana systemowa: sędziów do KRS przestają wybierać politycy w Sejmie, a zaczyna to robić samo środowisko sędziowskie. Projekt zakłada też, że każdy chętny może przyjść na publiczne wysłuchanie kandydatów i zadać im pytania. Projekt nie zawiera szacunków, ilu sędziów obejmą nowe zasady.

Treść druku nie zawiera dołączonych opinii zewnętrznych instytucji — nie ma stanowiska Prokuratora Generalnego, Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego ani żadnej innej instytucji konsultacyjnej. Komisja Sprawiedliwości i Praw Człowieka rekomenduje przyjęcie projektu.

Ustawa wchodzi w życie 14 dni po ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw. W ciągu 21 dni od tego dnia Państwowa Komisja Wyborcza musi zarządzić pierwsze wybory do KRS na nowych zasadach, a same wybory muszą odbyć się nie później niż 3 miesiące od zarządzenia.

Dla sędziów: Odzyskują prawo głosowania i kandydowania do KRS. Sędzia wybrany do Rady automatycznie traci pełnione funkcje kierownicze w sądownictwie i nie może przez całą kadencję ubiegać się o nowe stanowiska sędziowskie.

Dla obecnych członków KRS wybranych przez Sejm: Ich kadencja kończy się z chwilą rozpoczęcia kadencji nowo wybranych przez sędziów. Nie mogą też startować w pierwszych wyborach organizowanych na podstawie nowych zasad.

Dla Państwowej Komisji Wyborczej: Otrzymuje nowe, stałe zadania: organizacja wyborów sędziowskich, weryfikacja kandydatów, obsługa protestów wyborczych i ogłaszanie wyników.

Dla obywateli i środowisk prawniczych: Naczelna Rada Adwokacka, samorząd radców prawnych i notariuszy zyskują prawo zgłaszania kandydatów do KRS oraz udział w nowej Radzie Społecznej, która opiniuje kandydatury sędziowskie. Projekt nie zawiera Oceny Skutków Regulacji z konkretnymi szacunkami kosztów wdrożenia.

Projekt rządowy (X kadencja Sejmu) przeszedł przez Komisję Sprawiedliwości i Praw Człowieka, która sporządziła sprawozdanie z rekomendacją przyjęcia. Dokument jest na etapie przed kolejnym czytaniem plenarnym w Sejmie.

Projekt jest politycznie sporny, choć treść samego druku tego wprost nie dokumentuje. Zmiana sposobu obsadzania KRS to jeden z centralnych punktów wieloletniego sporu o niezależność sądownictwa w Polsce. Poprzedni rząd wprowadził w 2018 roku system wyboru przez Sejm, argumentując, że wzmacnia demokratyczną kontrolę nad wymiarem sprawiedliwości — krytycy tamtej reformy odpowiadali, że upolityczniła nominacje sędziowskie i doprowadziła do wyroku Trybunału w Strasburgu. Obecna koalicja rządząca uznaje przywrócenie wyborów przez sędziów za warunek naprawy wymiaru sprawiedliwości i odblokowania unijnych funduszy.