Do druku nr 2270 - ocena skutków regulacji

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej złożył własny projekt zmiany ustawy o ochronie zwierząt, który ma zakazać trzymania zwierząt domowych - a w praktyce przede wszystkim psów - na uwięzi, czyli na łańcuchu lub podobnym urządzeniu ograniczającym ruch. Projekt to odpowiedź na wcześniejszą ustawę uchwaloną przez Sejm w listopadzie 2025 roku, którą Prezydent sam zawetował, uznając ją za zbyt wąską (dotyczyła tylko psów) i nieprecyzyjną. Dokument, który tu opisujemy, to nie sam projekt ustawy, lecz opinia biura eksperckiego Sejmu oceniająca, czy dobrze przeanalizowano skutki tej zmiany dla obywateli, budżetu i gospodarki.

• Dziś prawo pozwala trzymać psa na łańcuchu nawet 12 godzin na dobę, jeśli łańcuch ma co najmniej 3 metry długości. Po zmianie trzymanie zwierząt domowych na uwięzi będzie zakazane co do zasady, z wyjątkami tylko na czas transportu, wystawy, zabiegu weterynaryjnego, krótkiego postoju poza domem czy zapobieżenia zagrożeniu dla ludzi lub innych zwierząt.
• Pojawia się nowy obowiązek: pies trzymany w kojcu, nieogrzewanym pomieszczeniu lub na zewnątrz musi mieć budę z drewna lub materiału drewnopodobnego, ocieploną, dopasowaną do jego wielkości i odizolowaną od podłoża.
• Właściciel psa trzymanego dotąd na łańcuchu będzie musiał zabezpieczyć posesję, np. ogrodzeniem, tak by pies po odpięciu nie mógł niekontrolowanie uciec poza teren, na którym mieszka.
• Zakaz i obowiązek budy nie obejmą psów pracujących dla służb (wojska, policji, straży granicznej) ani psów pasterskich używanych przy sezonowym, tradycyjnym wypasie.
• Nowe przepisy wejdą w życie dopiero po 12 miesiącach od ogłoszenia ustawy - właściciele dostaną rok na dostosowanie bud i ogrodzeń do nowych wymogów.

Projekt złożył Prezydent RP - to jego alternatywa dla wcześniej zawetowanej przez niego ustawy. Motywacja: koniec niehumanitarnego trzymania psów na łańcuchu, m.in. zbyt krótkim i wrastającym w szyję.

Jeśli masz psa i trzymasz go na podwórku na łańcuchu - a szacuje się, że w Polsce żyje ponad 8 milionów psów, a psa ma ponad połowa Polaków - ta zmiana dotyczy właśnie Ciebie. Będziesz musiał odpiąć psa z łańcucha, zapewnić mu ruch w inny sposób, na przykład przez ogrodzony wybieg, i mieć budę spełniającą nowe wymogi. Dokument nie podaje dokładnej liczby psów trzymanych dziś na uwięzi, ale zaznacza, że problem dotyczy zwłaszcza gospodarstw rolnych - w Polsce jest ponad 1,2 miliona indywidualnych gospodarstw rolnych, gdzie psy stróżujące na łańcuchu były częstą praktyką. Jeśli mieszkasz na wsi i masz psa pilnującego obejścia, licz się z kosztem budowy kojca lub solidniejszego ogrodzenia - ustawa nie przewiduje na ten cel żadnego dofinansowania. Jeśli działasz w organizacji pomagającej zwierzętom, zyskujesz mocniejszą podstawę prawną do interwencji, gdy widzisz psa trzymanego stale na łańcuchu.

Do tego etapu prac nie dołączono odrębnych opinii innych instytucji, takich jak Prokurator Generalny, Sąd Najwyższy czy NBP - to sama Ocena Skutków Regulacji (OSR) przygotowana przez Biuro Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji Kancelarii Sejmu. W konsultacjach społecznych wzięło udział 1544 osoby - 94,6% uznało projekt za bardzo potrzebny, ale sporo osób krytykowało brak analizy kosztów dla właścicieli zwierząt oraz zbyt długi, roczny czas na przygotowanie się do zmian.

Ustawa nie ma kosztować budżetu państwa ani gmin - tak twierdzi Prezydent jako wnioskodawca, a biuro eksperckie Sejmu się z tym zgadza, choć zastrzega, że dokładnych danych brakuje. Realny koszt spadnie za to na właścicieli psów: budowa ocieplonej budy, kojca czy solidniejszego ogrodzenia to wydatek z domowego budżetu, a Ocena Skutków Regulacji (OSR) nie przewiduje na ten cel żadnego wsparcia finansowego. Może to być problemem zwłaszcza dla mieszkańców biedniejszych regionów wiejskich. Pośrednio kosztować mogą też gminy - jeśli część właścicieli zamiast dostosować się do nowych zasad porzuci psa, wzrosną wydatki na bezdomne zwierzęta. Dla porównania, w 2023 roku same 14 skontrolowanych gmin wydały na ten cel ponad 4 miliony złotych - o blisko 1,9 miliona złotych więcej niż w 2019 roku. Zyskają za to firmy budowlane, stolarskie i sklepy zoologiczne, bo popyt na budy, kojce i ogrodzenia wzrośnie.

Projekt wpłynął do Sejmu 25 lutego 2026 r., zanim nadano mu numer druku. To ocena biura eksperckiego Sejmu z etapu przed pierwszym czytaniem - projekt to alternatywa Prezydenta dla wcześniej zawetowanej przez niego ustawy z listopada 2025 roku.

Sam pomysł zakazu trzymania psów na łańcuchu nie budzi już większych sporów - w konsultacjach niemal 9 na 10 uczestników poparło rozwiązania projektu, a poparcie dla takiego zakazu rośnie od lat. Spór toczy się raczej o szczegóły. Poprzednia, uchwalona przez Sejm w listopadzie 2025 roku wersja zakazu - dotycząca tylko psów, nie wszystkich zwierząt domowych - została zawetowana przez Prezydenta, który uznał ją za nieprecyzyjną i ograniczoną. Teraz część komentujących wytyka nowemu projektowi odwrotny problem: brak jasnej definicji budy (w poprzedniej wersji mówiono o „kojcu”) oraz zbyt długi, roczny czas na dostosowanie się, który może w praktyce odwlekać realną poprawę losu zwierząt. Krytykowany jest też brak jakiegokolwiek wsparcia finansowego dla właścicieli, których nie stać na budowę kojca czy ogrodzenia.