Do druku nr 2274 - ocena skutków regulacji

Grupa posłów - reprezentowana przez posłankę Ewę Szymanowską, posła Jarosława Rzepę, posłankę Katarzynę Marię Piekarską i posła Łukasza Litewkę - złożyła projekt zmiany ustawy o ochronie zwierząt. Dokument, który omawia niniejsza opinia, to sporządzona przez Biuro Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji Kancelarii Sejmu ocena skutków tego projektu. Dziś prawo pozwala trzymać psa na uwięzi do 12 godzin na dobę, ale - jak przyznają sami autorzy projektu - w praktyce bardzo trudno udowodnić, że ktoś ten limit przekroczył. Projekt wprowadza więc całkowity zakaz trzymania psów na uwięzi i zastępuje go szczegółowymi zasadami budowy oraz wymiarów tzw. kojców.

• Dziś psa można trzymać na uwięzi do 12 godzin na dobę (przy uwięzi nie krótszej niż 3 metry). Po zmianie trzymanie psa na uwięzi będzie całkowicie zakazane - smycz lub uwiązanie dopuszczalne będą tylko wyjątkowo, np. przy transporcie, wystawie, zabiegu weterynaryjnym albo krótkiej chwili poza miejscem stałego pobytu psa.
• Do ustawy wprowadza się nowe pojęcie kojca - miejsca, w którym pies będzie mógł być trzymany zamiast na łańcuchu.
• Dla psa w kojcu trzeba będzie zapewnić utwardzone i w większej części zadaszone podłoże (dla psa powyżej 30 kg - co najmniej 20 m²) oraz codzienny ruch poza kojcem, dostosowany do wieku i zdrowia zwierzęcia.
• Każdy pies trzymany w kojcu, nieogrzewanym pomieszczeniu lub na dworze będzie musiał mieć własną, ocieploną budę z drewna lub materiału drewnopochodnego, odizolowaną od podłoża.
• Nowe wymogi nie obejmą psów służbowych (policyjnych, wojskowych, przewodników osób niewidomych) ani psów w schroniskach; przepisy mają wejść w życie dopiero po 12 miesiącach od ogłoszenia ustawy.

Projekt zgłosiła grupa posłów, których w pracach nad dokumentem reprezentują: Ewa Szymanowska, Jarosław Rzepa, Katarzyna Maria Piekarska i Łukasz Litewka. Powodem jest ich zdaniem nieskuteczność obecnego przepisu - trudność w udowodnieniu przekroczenia 12-godzinnego limitu trzymania psa na uwięzi.

Projekt najsilniej dotknie osoby trzymające psy na stałe poza domem - dokument szacuje, że w skali kraju może to być nawet milion osób, biorąc pod uwagę, że w Polsce jest ponad 1,2 mln indywidualnych gospodarstw rolnych, w których dotąd praktykowano trzymanie psów stróżujących na łańcuchu. Jeśli masz psa na podwórku i trzymasz go na łańcuchu - po wejściu ustawy w życie będziesz musiał albo zbudować kojec spełniający nowe wymogi wielkości i konstrukcji, albo pozwolić psu na swobodne poruszanie się po ogrodzonej posesji. Jeśli masz duży, ogrodzony wybieg dla psów (nawet kilkaset metrów kwadratowych) - według definicji z projektu taki teren też liczy się jako kojec, więc może pojawić się obowiązek utwardzenia i zadaszenia jego większej części, co część właścicieli oceniła w konsultacjach jako wymóg przesadzony. Jeśli mieszkasz w zabudowie szeregowej lub we wspólnocie mieszkaniowej - budowa kojca o wymaganych wymiarach może być trudna do pogodzenia z regulaminem osiedla i rodzić spory sąsiedzkie. Osoby, które nie będą w stanie ponieść kosztów dostosowania, mogą - jak ostrzegają uczestnicy konsultacji - zdecydować się na porzucenie zwierzęcia, co zwiększyłoby liczbę bezdomnych psów.

Do druku nie dołączono opinii Prokuratora Generalnego, Krajowej Rady Izb Rolniczych, Narodowego Banku Polskiego ani Sądu Najwyższego. Sama analiza Biura Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji (BEOS) - czyli dokument, którego dotyczy niniejsze podsumowanie - ocenia rozwiązania projektu jako cząstkowe wobec deklarowanych celów i wskazuje, że część użytych w projekcie pojęć (np. „krótkotrwały”, „niezbędny”, „środek najlepiej znoszony przez psa”) może budzić wątpliwości interpretacyjne utrudniające stosowanie przepisów. BEOS przygotowało też wcześniej odrębne opinie stwierdzające, że projekt nie jest aktem wykonującym prawo Unii Europejskiej. W trakcie konsultacji społecznych, w których wzięło udział 1589 osób, zdecydowana większość (95,6%) oceniła regulację jako potrzebną, ale jednocześnie liczni komentujący - w tym autorzy krytycznych analiz - wskazywali, że projekt nie doszacował kosztów wdrożenia i nie przewiduje wsparcia finansowego czy edukacyjnego dla właścicieli psów.

Wnioskodawcy uznają projekt za neutralny finansowo dla budżetu państwa i samorządów, bo nie przewiduje on nowych zadań ani wydatków wprost. BEOS zgadza się z tą oceną w zakresie skutków bezpośrednich, ale zwraca uwagę na koszty pośrednie związane z bezdomnością zwierząt - kontrolowane przez Najwyższą Izbę Kontroli gminy wydały w 2023 r. na opiekę nad zwierzętami bezdomnymi 4 076,1 tys. zł, czyli o 84,5% więcej niż w 2019 r. (o 33,2% po odjęciu inflacji), a nie da się przewidzieć, jak bardzo zakaz uwięzi wpłynie na skalę porzucania psów. Dla gospodarstw domowych koszty będą realne: w konsultacjach społecznych uczestnicy szacowali koszt budowy kojca spełniającego nowe wymogi (utwardzone podłoże, zadaszenie, ocieplona buda) na 10 000-30 000 zł na gospodarstwo - to szacunek obywateli, a nie oficjalna wycena rządowa, bo wnioskodawcy takich kosztów nie policzyli. Zwiększy się też popyt na usługi budowlane i stolarskie oraz obciążenie służb kontrolnych - Policji, Inspekcji Weterynaryjnej i straży gminnych - które będą musiały egzekwować nowy zakaz.

To poselski projekt zmiany ustawy o ochronie zwierząt, jeszcze przed formalnym pierwszym czytaniem. Sejm już wcześniej próbował rozwiązać ten problem - ustawę uchwaloną w listopadzie 2025 r. zawetował Prezydent, a Sejm nie zdołał odrzucić weta. Równolegle w Sejmie znajduje się też własny projekt Prezydenta dotyczący tej samej kwestii.

Projekt dzieli opinię publiczną. Zwolennicy - w tym organizacje broniące zwierząt, które zgłaszają rocznie tysiące interwencji dotyczących psów trzymanych na łańcuchach - podkreślają, że to szansa na realną poprawę losu zwierząt i koniec z trudnym do udowodnienia limitem 12 godzin. Przeciwnicy, widoczni zwłaszcza wśród mieszkańców wsi i rolników, argumentują, że wymogi co do wielkości i konstrukcji kojców są wygórowane i kosztowne, a sam zakaz - bez wsparcia finansowego czy edukacyjnego - może doprowadzić do porzucania psów zamiast poprawy ich sytuacji. Sporny jest też 12-miesięczny okres na dostosowanie się do nowych przepisów: jedni uważają go za zbyt długi wobec pilności problemu, inni - za zbyt krótki wobec skali potrzebnych inwestycji, proponując wydłużenie do 24 miesięcy połączone z dotacjami gminnymi.