Do druku nr 2292 - opinia KIRP

To opinia prawna Krajowej Izby Radców Prawnych na temat rządowego projektu, który zmienia zasady działania firm audytorskich badających sprawozdania finansowe dużych spółek, banków i innych jednostek zainteresowania publicznego. Projekt znosi sztywną, zamkniętą listę dodatkowych usług, jakie audytor mógł świadczyć badanej firmie - w jej miejsce wprowadza zasadę, że wolno wszystko, czego wprost nie zakazują przepisy unijne. Krajowa Izba Radców Prawnych ocenia ten kierunek zmian jako uzasadniony i zgodny z prawem Unii Europejskiej, wskazując jednocześnie na jeden słabszy punkt projektu.

• Dziś audytor badający sprawozdanie finansowe dużej spółki może świadczyć jej tylko usługi wprost wymienione w ustawie (tzw. biała lista). Po zmianie będzie mógł świadczyć każdą usługę oprócz tych, które wprost zakazuje prawo unijne.
• Dziś złamanie tego krajowego ograniczenia mogło sprawić, że całe badanie sprawozdania finansowego uznawano za nieważne. Po zmianie taka nieważność będzie groziła tylko za naruszenie zakazów wynikających z prawa unijnego, a nie z ograniczeń, które teraz znikają.
• Nowe zasady obejmą też badania rozpoczęte, ale jeszcze niezakończone przed wejściem ustawy w życie - dzięki temu nie zostaną unieważnione z powodu przepisu, który i tak ma zostać uchylony.
• Nadal obowiązują zabezpieczenia niezależności audytora: zakaz części usług z prawa unijnego, limit wynagrodzenia za usługi dodatkowe, nadzór komitetu audytu oraz kontrola Polskiej Agencji Nadzoru Audytowego (PANA).
• Ustawa wchodzi w życie po 14 dniach od ogłoszenia - Krajowa Izba Radców Prawnych sugeruje, że dłuższy czas na przygotowanie ułatwiłby firmom audytorskim dostosowanie procedur.

Projekt ustawy złożył rząd. Niniejsze pismo to opinia Ośrodka Badań, Studiów i Legislacji Krajowej Rady Radców Prawnych, przygotowana w toku prac sejmowych - jej autorzy popierają kierunek proponowanych zmian.

To przepis, który nie dotyka bezpośrednio większości obywateli, ale ma znaczenie dla każdego, kto ma akcje na giełdzie, oszczędności w funduszu inwestycyjnym albo pracuje w spółce zobowiązanej do badania sprawozdań finansowych. Jeśli jesteś akcjonariuszem spółki giełdowej, zmiana ma chronić wiarygodność sprawozdań finansowych, które czytasz przed decyzją inwestycyjną - dotychczasowe przepisy groziły tym, że nawet drobne naruszenie krajowego ograniczenia mogło unieważnić całe badanie, choć merytorycznie było przeprowadzone poprawnie. Jeśli pracujesz w firmie audytorskiej albo zasiadasz w komitecie audytu dużej spółki, zmiana oznacza więcej elastyczności w doborze dodatkowych usług dla klienta, ale i większą odpowiedzialność za samodzielną ocenę, czy dana usługa nie zagraża niezależności audytora.

Krajowa Izba Radców Prawnych ocenia projekt jako zasadniczo uzasadniony i zgodny z prawem Unii Europejskiej - podkreśla, że rezygnacja z krajowego ograniczenia mieści się w swobodzie regulacyjnej państwa członkowskiego, a większość krajów Unii Europejskiej stosuje wyłącznie standard wynikający z unijnego rozporządzenia, bez dodatkowych ograniczeń krajowych. Jedyne zastrzeżenie dotyczy przepisów przejściowych - Izba sugeruje ich doprecyzowanie, by uniknąć wątpliwości przy ocenie zdarzeń sprzed wejścia ustawy w życie oraz spraw będących w toku. Do tego pisma nie dołączono innych opinii ani wyników konsultacji publicznych.

To pismo nie zawiera Oceny Skutków Regulacji (OSR) - jest to opinia prawna, a nie analiza kosztów. Z jego treści wynika, że zmiana ogranicza ryzyko destabilizacji rynku: dotąd formalne złamanie krajowego ograniczenia mogło unieważnić całe badanie sprawozdania finansowego jednostki zainteresowania publicznego, co uderzało w zaufanie do tych sprawozdań nawet wtedy, gdy badanie przeprowadzono prawidłowo. Po zmianie ryzyko unieważnienia będzie dotyczyć tylko naruszeń zakazów wynikających wprost z prawa unijnego. Firmy audytorskie zyskują więcej swobody w oferowaniu dodatkowych usług badanym spółkom, a komitety audytu przejmują większą odpowiedzialność za pilnowanie niezależności audytora przy zatwierdzaniu takich usług.

Opinię wydano 9 marca 2026 r. w toku prac nad rządowym projektem w Sejmie. Proces legislacyjny zakończył się - Prezydent podpisał już tę ustawę.