Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego.

Rząd proponuje zmianę w Kodeksie postępowania karnego, czyli głównej ustawie regulującej sprawy karne w Polsce. Chodzi o dopracowanie przepisów dotyczących europejskiego nakazu aresztowania (ENA). Polska wdrożyła unijne zasady dotyczące ENA już dawno, ale okazało się, że część przepisów nie do końca odpowiada wymogom Unii Europejskiej - to mogło oznaczać, że cudzoziemcy mieszkający w Polsce byli traktowani gorzej niż Polacy w podobnej sytuacji, a sądy nie miały jasnych narzędzi, by przesłuchać osobę ściganą za granicą bez jej pełnego wydania. Projekt rządowy to poprawia.

• Dziś sąd rozpatrujący europejski nakaz aresztowania mógł w zasadzie tylko zgodzić się na przesłuchanie osoby ściganej w Polsce. Po zmianie sąd będzie mógł też zgodzić się na jej czasowe przekazanie do kraju, który wydał nakaz, żeby przesłuchano ją tam na miejscu, z gwarancją powrotu do Polski.
• Dziś brakuje jasnych zasad przesłuchania na odległość zgodnie z nowymi unijnymi przepisami o cyfryzacji sądów. Po zmianie polski sąd ustala z zagranicznym sądem warunki takiego przesłuchania, a przedstawiciel zagranicznego organu może w nim uczestniczyć.
• Dziś gwarancja powrotu do Polski po odbyciu kary za granicą dotyczy tylko obywateli polskich i osób z prawem azylu. Po zmianie obejmie też cudzoziemców, którzy na stałe mieszkają lub przebywają w Polsce.
• Ta sama gwarancja zostaje rozszerzona także na sytuacje, gdy przez terytorium Polski tylko przewożona jest osoba ścigana (tranzyt) - dziś obejmowała głównie Polaków, po zmianie też stałych mieszkańców Polski.
• Nowy obowiązek: jeśli osoba wcześniej wydana Polsce przez kraj spoza Unii Europejskiej zostanie objęta nowym europejskim nakazem aresztowania z innego kraju unijnego, polski sąd musi natychmiast zapytać ten kraj spoza UE o zgodę na dalsze przekazanie, a czas oczekiwania na odpowiedź nie liczy się do terminu rozpatrzenia sprawy.

Projekt zgłosił rząd (projekt rządowy), nie posłowie ani Senat. Powód: trzeba poprawić wcześniejsze wdrożenie unijnych zasad europejskiego nakazu aresztowania sprzed lat, by uniknąć zarzutu nierównego traktowania cudzoziemców mieszkających w Polsce.

Większość osób nigdy się z tymi przepisami nie zetknie - dotyczą dość rzadkich sytuacji, gdy ktoś jest ścigany europejskim nakazem aresztowania. Dla konkretnych grup zmiana ma jednak znaczenie. Jeśli jesteś obywatelem innego kraju Unii Europejskiej i mieszkasz na stałe w Polsce, a zostaniesz ścigany przez sąd w swoim kraju pochodzenia - po zmianie będziesz mieć takie samo prawo powrotu do Polski po odbyciu kary za granicą, jakie mają dziś tylko Polacy. Dotąd, jako cudzoziemiec mieszkający w Polsce, mogłeś zostać przekazany bez takiej gwarancji. Jeśli jesteś osobą ściganą europejskim nakazem aresztowania i twoja sprawa trafi do polskiego sądu, po zmianie sąd będzie mógł - zamiast pełnego przekazania cię za granicę - zgodzić się jedynie na twoje czasowe przekazanie na czas przesłuchania, z obowiązkiem odesłania cię do Polski w terminie pozwalającym wziąć udział we własnej sprawie. W praktyce oznacza to mniej czasu spędzonego z dala od domu w oczekiwaniu na rozstrzygnięcie.

Projekt był udostępniony do opinii publicznej w Biuletynie Informacji Publicznej Rządowego Centrum Legislacji oraz oceniony przez koordynatora Oceny Skutków Regulacji (OSR) - w obu przypadkach nie zgłoszono żadnych uwag. Do druku nie dołączono odrębnych opinii instytucji takich jak Prokurator Generalny, Sąd Najwyższy czy Krajowa Rada Izb Rolniczych.

Dokument nie zawiera osobnej Oceny Skutków Regulacji z wyliczonymi kwotami - projekt nie przechodził pełnej procedury OSR, a wersja przesłana do koordynatora OSR nie wzbudziła uwag. Autorzy wprost zaznaczają, że zmiana nie wpłynie na działalność małych i średnich firm. Praktyczne skutki są głównie proceduralne: sądy rozpatrujące europejskie nakazy aresztowania zyskują nowe narzędzie (możliwość czasowego przekazania osoby do przesłuchania za granicą zamiast pełnego przekazania) oraz nowy obowiązek (szybkie pytanie kraju spoza Unii Europejskiej o zgodę na dalsze przekazanie osoby wcześniej wydanej Polsce). Cudzoziemcy mieszkający na stałe w Polsce zyskują takie same gwarancje powrotu do kraju po odbyciu kary za granicą, jakie mieli dotąd tylko Polacy. Sprawy rozpoczęte przed wejściem zmian w życie pozostaną ważne, jeśli prowadzono je zgodnie z dotychczasowymi przepisami, a cała ustawa ma zacząć obowiązywać po 14 dniach od ogłoszenia.

Rządowy projekt uzupełnia wcześniejsze wdrożenie unijnych przepisów o europejskim nakazie aresztowania. Ustawa o tym samym tytule została już uchwalona 15 maja 2026 r. - być może to efekt tego projektu.