Do druku nr 2411 - opinia UODO

• Sąd będzie musiał pisemnie uzasadniać każdą swoją decyzję dotyczącą podsłuchu - czy to zgodę na jego zastosowanie, odmowę, czy przedłużenie.
• Policja i służby będą musiały informować sąd, gdy zniszczą materiały z podsłuchu, których nie można wykorzystać w sprawie karnej, a także meldować sądowi o wynikach każdej zakończonej kontroli.
• Sąd zyska prawo, by w dowolnym momencie przerwać trwający podsłuch - także z obowiązkiem uzasadnienia takiej decyzji.
• Zniknie uprawnienie Inspektora Nadzoru Wewnętrznego do samodzielnego zarządzania podsłuchów - UODO ocenia to pozytywnie, bo instrument tak inwazyjny nie powinien służyć zwykłemu nadzorowi wewnętrznemu.
• UODO zwraca uwagę, że projekt nadal nie przewiduje obowiązku informowania osoby po zakończeniu podsłuchu, jeśli nie znaleziono przeciwko niej żadnych dowodów.

Jeśli kiedykolwiek zostaniesz objęty podsłuchem lub inną tajną kontrolą operacyjną, a policja albo służby znajdą przeciwko tobie dowody, dowiesz się o tym przy zapoznawaniu się z aktami sprawy - i będziesz mógł zakwestionować, czy podsłuch był prowadzony zgodnie z prawem. Ale jeśli kontrola nic nie wykaże - czyli byłeś inwigilowany niesłusznie - nikt cię o tym nie poinformuje, nawet po latach. Nie dowiesz się, że byłeś podsłuchiwany, i nie będziesz miał jak sprawdzić, czy zrobiono to legalnie. UODO podkreśla, że problem dotyczy każdego, kogo objęto kontrolą operacyjną bez późniejszego postawienia zarzutów - nie tylko osób podejrzanych słusznie, ale też tych, wobec których podejrzenia okazały się błędne.

To pismo jest opinią, a nie samą ustawą, więc nie zawiera Oceny Skutków Regulacji (OSR) ani wyliczeń kosztów. Z jego treści wynika jednak, że jeśli projekt wejdzie w życie bez uzupełnień proponowanych przez UODO: sądy będą miały więcej obowiązków - każdą decyzję o podsłuchu trzeba będzie uzasadnić, a sąd będzie na bieżąco informowany o wynikach kontroli. Policja i służby stracą część swobody działania - Inspektor Nadzoru Wewnętrznego nie będzie już mógł samodzielnie zarządzać podsłuchów. Największym praktycznym skutkiem jest to, że osoby niesłusznie podejrzewane, wobec których podsłuch nic nie wykazał, nadal nie będą miały prawa dowiedzieć się o tym fakcie ani realnej drogi, by zaskarżyć bezprawną inwigilację - to główna luka, na którą wskazuje UODO.

Sporny jest zakres ochrony osób objętych podsłuchem. UODO uważa, że projekt idzie za mało daleko - powołuje się na wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, który już w 2024 r. uznał polskie przepisy o podsłuchach za niezgodne z prawem do prywatności, między innymi z powodu braku informowania inwigilowanych osób i braku skutecznego środka odwołania. UODO wskazuje też, że lista przestępstw uzasadniających zgodę sądu na podsłuch może być zbyt szeroka i powinna zostać ponownie przeanalizowana. W treści tego pisma nie ma jeszcze odpowiedzi projektodawcy (rządu) na tę krytykę.