Do druku nr 2411 - opinia SN

To pismo to opinia Sądu Najwyższego w sprawie rządowego projektu ustawy, który ma wzmocnić kontrolę sądów i prokuratorów nad podsłuchami i inną tajną inwigilacją prowadzoną przez służby - Policję, Straż Graniczną, Żandarmerię Wojskową, Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Centralne Biuro Antykorupcyjne, Służbę Kontrwywiadu Wojskowego, Krajową Administrację Skarbową i Służbę Ochrony Państwa. Dziś to sądy zarządzają podsłuchami, ale projekt chce, by miały też więcej narzędzi do pilnowania, jak długo i w jakim zakresie służby z nich korzystają. Sąd Najwyższy w swojej opinii projekt generalnie popiera, wskazując jednocześnie jedną lukę, którą warto uzupełnić.

• Sąd będzie musiał zawsze uzasadnić swoją decyzję w sprawie podsłuchu (kontroli operacyjnej) - także wtedy, gdy się na niego zgadza, a nie tylko gdy odmawia.
• Szef służby, która prowadzi podsłuch, będzie musiał informować sąd o jego wynikach po zakończeniu - również wtedy, gdy nie znaleziono żadnych dowodów przestępstwa. Na żądanie sądu materiały trzeba będzie przekazywać także w trakcie trwania podsłuchu.
• Sąd i prokurator zyskają nowe uprawnienie - będą mogli w każdej chwili wydać uzasadnione postanowienie o przerwaniu trwającego podsłuchu.
• Zażalenie na decyzję sądu w sprawie podsłuchu będzie przysługiwać nie tylko służbie, ale też prokuratorowi (dziś tak nie jest we wszystkich przypadkach).
• Inspektor Nadzoru Wewnętrznego straci prawo do zarządzania podsłuchów wobec policjantów, strażników granicznych i funkcjonariuszy Służby Ochrony Państwa oraz strażaków - zostaną mu tylko jawne czynności kontrolne, bez podsłuchu i tzw. zakupu kontrolowanego.

To nie projekt ustawy, tylko opinia. Napisał ją Sąd Najwyższy na prośbę Kancelarii Sejmu, w ramach konsultacji rządowego projektu ustawy. Pismo podpisał sędzia Zbigniew Kapiński, kierujący pracą Izby Karnej Sądu Najwyższego.

Ta zmiana bezpośrednio dotyczy niewielkiej grupy osób - tych, wobec których służby prowadzą lub mogą prowadzić podsłuch w ramach śledztwa czy działań operacyjnych - ale pośrednio interesuje każdego, komu zależy na tym, by tajna inwigilacja obywateli była pod realną kontrolą sądu, a nie tylko formalnością. Jeśli jesteś objęty podsłuchem prowadzonym przez służby, po zmianach sąd i prokurator będą mieli więcej możliwości sprawdzenia, czy podsłuch nadal ma sens, i będą mogli go przerwać w każdej chwili, nawet jeśli sam się jeszcze nie zakończył. Jeśli jesteś funkcjonariuszem Policji, Straży Granicznej lub Służby Ochrony Państwa, zniknie możliwość zarządzenia wobec ciebie podsłuchu przez Inspektora Nadzoru Wewnętrznego - kontrola wewnętrzna będzie mogła korzystać tylko z jawnych metod sprawdzania.

To pismo w całości JEST opinią - przygotował ją Sąd Najwyższy na prośbę Kancelarii Sejmu. Sąd Najwyższy ocenia projekt pozytywnie: pisze wprost, że projekt zasługuje na aprobatę, nie budzi wątpliwości pod względem techniki legislacyjnej i został należycie uzasadniony. Sąd Najwyższy wskazuje jednak jedno konkretne zastrzeżenie - wnioski służb o zgodę na podsłuch nie muszą dziś wskazywać, jakich urządzeń technicznych i jakiego oprogramowania służba użyje do inwigilacji. Sąd Najwyższy proponuje uzupełnić o to zarówno wniosek służby, jak i postanowienie sądu, powołując się na niedawne negatywne doświadczenia związane z narzędziami, które pozwalają nie tylko podsłuchiwać, ale też zmieniać zawartość danych na nośnikach elektronicznych. Do tego pisma nie dołączono opinii innych instytucji ani wyników konsultacji społecznych.

Ten dokument to opinia Sądu Najwyższego, a nie sama ustawa czy jej Ocena Skutków Regulacji - nie zawiera więc żadnych szacunków kosztów ani liczby osób, których dotkną zmiany. Na podstawie treści opinii można jednak opisać praktyczne skutki jakościowo. Dla sądów i prokuratorów oznacza to więcej obowiązków: każde postanowienie w sprawie podsłuchu trzeba będzie uzasadniać, trzeba będzie na bieżąco śledzić wyniki trwających podsłuchów i decydować o ewentualnym ich przerwaniu. Dla służb (Policji, ABW, CBA i pozostałych) oznacza to więcej sprawozdawczości wobec sądu i prokuratora, także wtedy, gdy podsłuch nie przyniósł żadnych dowodów. Jeśli sugerowana przez Sąd Najwyższy poprawka dotycząca wskazywania narzędzi technicznych i oprogramowania nie zostanie uwzględniona, ryzyko pozostanie takie samo jak dziś - wnioski o podsłuch nie będą musiały precyzować, jakiego rodzaju technologia inwigilacyjna jest stosowana.

Kancelaria Sejmu poprosiła Sąd Najwyższy o opinię pismem z 8 kwietnia 2026 r. Sąd Najwyższy odpowiedział 4 maja 2026 r., a pismo wpłynęło do Sejmu 6 maja 2026 r. To jeden z etapów konsultacji rządowego projektu ustawy przed dalszymi pracami w Sejmie.