Do druku nr 2602 - ocena skutków regulacji

To oficjalna opinia sejmowych ekspertów z Biura Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji na temat obywatelskiego projektu ustawy, który nakazuje rządowi zawiesić unijne przepisy azylowe, przywrócić kontrolę graniczną i wprowadzić karę więzienia dla urzędników pomagających w przyjmowaniu migrantów zgodnie z unijną polityką. Eksperci sprawdzili, czy projekt jest zgodny z prawem, ile może kosztować i kogo dotknie - i wskazali poważne wątpliwości prawne oraz brak wiarygodnych wyliczeń finansowych, mimo że projekt zebrał poparcie w konsultacjach społecznych.

• Eksperci wskazują, że projekt koliduje z obowiązującą ustawą o ochronie granicy państwowej - dziś o przywróceniu kontroli granicznej decyduje minister spraw wewnętrznych, a projekt nakłada ten obowiązek na całą Radę Ministrów, co tworzy sprzeczność wymagającą poprawki.
• Nowy przepis karny dla urzędników publicznych (kara więzienia od roku do 8 lat) uznano za niezgodny z prawem Unii Europejskiej, bo mógłby karać funkcjonariuszy nawet za zwykłe wykonywanie obowiązków wynikających z unijnych procedur azylowych.
• Projekt nie narusza za to Konwencji o ochronie praw człowieka - ograniczenia w przekraczaniu granicy przez cudzoziemców mieszczą się w granicach, jakie konwencja dopuszcza dla ochrony bezpieczeństwa państwa.
• Szacunki finansowe wnioskodawców (oszczędności ok. 1,5 mld zł rocznie przy kosztach 200-350 mln zł rocznie) eksperci uznali za niepoparte żadnymi danymi ani metodologią - to same deklaracje, bez wyliczeń.
• W konsultacjach społecznych zdecydowana większość (87,8% z 778 ankiet) poparła projekt, ale nieliczni krytycy ostrzegali przed ryzykiem naruszenia prawa do azylu.

Opinię przygotowało Biuro Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji Kancelarii Sejmu - zespół sześciu ekspertów pod kierunkiem wicedyrektora Ziemowita Cieślika, zgodnie z obowiązkiem wynikającym z regulaminu Sejmu.

Opinia wprost wskazuje, kogo dotknie ten projekt. Jeśli jesteś migrantem spoza Unii Europejskiej starającym się o ochronę międzynarodową, możesz czekać dłużej na rozpatrzenie sprawy albo mieć utrudniony dostęp do procedury azylowej - eksperci ostrzegają przed wydłużeniem postępowań. Jeśli jesteś cudzoziemcem już legalnie mieszkającym w Polsce - a ważny dokument pobytowy ma ponad 2 mln osób, z czego 77,4% to obywatele Ukrainy - projekt formalnie nie odbiera ci żadnych praw, ale zdaniem ekspertów może zwiększyć twoje poczucie niepewności co do przyszłości, co utrudnia np. naukę języka czy planowanie życia w Polsce. Jeśli prowadzisz firmę zatrudniającą cudzoziemców - a pracuje ich w Polsce ponad 1,1 mln, głównie w budownictwie, transporcie, gastronomii, rolnictwie i przetwórstwie - musisz liczyć się z trudnościami w rekrutacji i wzrostem kosztów pracy. Jeśli mieszkasz w gminie przygranicznej i prowadzisz handel lub usługi zależne od klientów zza granicy, przywrócenie kontroli granicznej może spowolnić ruch i zmniejszyć twoje obroty. Dotyczy to też ok. 17 tys. funkcjonariuszy Straży Granicznej, którzy mieliby realizować nowe zadania.

Do samej opinii BEOS nie dołączono odrębnych stanowisk innych instytucji, takich jak Prokuratora Generalnego czy Sądu Najwyższego. Dokument opisuje za to wyniki konsultacji społecznych: w 778 ankietach 87,8% komentujących poparło projekt, powołując się głównie na bezpieczeństwo publiczne i suwerenność państwa. Jedyny przywołany głos krytyczny pochodzi od Fundacji Widzialne, która wskazała na możliwą niezgodność projektu z prawem Unii Europejskiej oraz ryzyko naruszenia zasady non-refoulement, czyli zakazu odsyłania osób do krajów, w których grozi im prześladowanie.

Eksperci przeanalizowali skutki prawne, społeczne, gospodarcze i finansowe projektu. Prawnie - projekt koliduje z obowiązującą ustawą o ochronie granicy państwowej, a nowy przepis karny dla urzędników budzi wątpliwości co do zgodności z prawem UE. Społecznie - krótkoterminowo może wzrosnąć poczucie bezpieczeństwa części obywateli, ale w dłuższej perspektywie eksperci przewidują wzrost dystansu społecznego wobec cudzoziemców i trudności w ich integracji. Gospodarczo - możliwe są kłopoty firm z rekrutacją pracowników z zagranicy oraz straty handlu i usług w gminach przygranicznych, jeśli dojdzie do przywrócenia kontroli granicznej. Finansowo - wnioskodawcy deklarują roczny zysk netto dla budżetu rzędu 1,15-1,3 mld zł (przy kosztach 201-352 mln zł rocznie i oszczędnościach 1,5 mld zł rocznie, co po przeliczeniu na 10 lat dawałoby 10-11 mld zł), ale eksperci podkreślają, że te liczby nie mają żadnego udokumentowanego uzasadnienia ani metodologii wyliczenia.

Opinię BEOS sporządzono 23 czerwca 2026 r. dla obywatelskiego projektu ustawy, który zebrał ponad 166 tys. podpisów poparcia. Taka ocena jest obowiązkowym elementem prac nad każdym projektem ustawy w Sejmie.

Projekt budzi wyraźny spór. Zdecydowana większość głosów w konsultacjach społecznych (87,8%) popiera zaostrzenie polityki migracyjnej, powołując się na bezpieczeństwo i suwerenność Polski. Jednocześnie eksperci BEOS wskazują, że projekt w obecnym kształcie koliduje z polskim prawem - z ustawą o ochronie granicy państwowej - a przepis karny dla urzędników jest sprzeczny z prawem Unii Europejskiej. Krytycy, jak Fundacja Widzialne, ostrzegają dodatkowo przed ryzykiem naruszenia prawa do azylu i zasady non-refoulement, czyli zakazu odsyłania ludzi do krajów, gdzie grozi im prześladowanie.