Rządowy projekt ustawy o podatku od nadzwyczajnych zysków ze zbycia paliw ciekłych osiągniętych w okresie od marca do grudnia 2026 r.

Projekt złożył rząd. Powodem jest chęć odzyskania części nadzwyczajnych zysków firm paliwowych ze skoku cen ropy po wybuchu konfliktu na Bliskim Wschodzie i sfinansowanie osłon cenowych dla obywateli.

Ustawa nie nakłada żadnego obowiązku na zwykłych obywateli ani gospodarstwa domowe - nic nie trzeba zgłaszać ani płacić. Dotyczy wyłącznie dużych firm z branży paliwowej: rafinerii przetwarzających ropę naftową oraz firm importujących paliwo z zagranicy na podstawie koncesji. Jeśli jeździsz samochodem i tankujesz na stacji, możesz zyskać pośrednio - pieniądze z nowego podatku mają zasilić budżet państwa, który w ciągu zaledwie 3 miesięcy 2026 roku wydał około 4,8 mld zł na obniżkę podatku VAT na benzynę i olej napędowy do 8% oraz na utrzymanie maksymalnych cen paliw na stacjach. Dzięki nowym wpływom rządowi łatwiej będzie utrzymać te działania osłonowe. Jeśli prowadzisz firmę transportową albo masz niższe dochody i dużo wydajesz na paliwo - również pośrednio korzystasz na utrzymaniu tych osłon cenowych. Jeśli natomiast jesteś właścicielem lub pracownikiem firmy zajmującej się produkcją czy importem paliw - to właśnie twoja firma może zapłacić nowy podatek, ale tylko od tej części zysku, która przekracza zwykłą, historyczną rentowność.

Do druku nie dołączono opinii zewnętrznych instytucji ani konsultacji społecznych - dokument zawiera wyłącznie uzasadnienie przygotowane przez wnioskodawcę (rząd).

Dokumentowi nie towarzyszy odrębna Ocena Skutków Regulacji (OSR) z konkretnym szacunkiem, ile pieniędzy nowy podatek przyniesie do budżetu ani ile firm faktycznie nim zostanie objętych - uzasadnienie nie podaje takiej liczby. Wiadomo natomiast, że w tle stoi konkretny koszt: obniżka VAT na paliwa do 8% oraz redukcja akcyzy do minimum dopuszczonego przez Unię Europejską kosztowały budżet państwa około 4,8 mld zł w ciągu zaledwie 3 miesięcy. Wpływy z nowego podatku mają częściowo zrównoważyć ten ubytek. Dla firm paliwowych oznacza to konkretny, dodatkowy koszt - 60% z nadwyżki zysku ponad próg uznany za "normalny". Dla budżetu państwa oznacza to dodatkowy, choć niewyliczony wprost w dokumencie, dochód. Projekt wprost zaznacza, że nie nakłada żadnych nowych obowiązków na obywateli ani gospodarstwa domowe.

Rządowy projekt ustawy, obecnie przed pierwszym czytaniem w Sejmie. Ma wejść w życie 1 sierpnia 2026 r., a obejmować zyski już od 1 marca 2026 r.

Największą kontrowersją projektu jest to, że podatek ma objąć zyski osiągnięte już od 1 marca 2026 roku, czyli sprzed wejścia ustawy w życie (planowanego na 1 sierpnia 2026 r.) - w praktyce prawo zadziała częściowo wstecz. Zasada, że nowe prawo nie powinno działać wstecz, jest jedną z podstawowych zasad państwa prawa. Rząd broni tego rozwiązania, powołując się na wcześniejsze wyroki Trybunału Konstytucyjnego (TK), według których odstępstwo od tej zasady jest dopuszczalne w wyjątkowych sytuacjach - takich jak nieprzewidziany szok geopolityczny - gdy chodzi o ochronę innych ważnych wartości, np. sprawiedliwości społecznej czy równowagi budżetowej. Krytycy takiego podejścia mogą wskazywać, że firmy nie miały możliwości wcześniej zaplanować swojej działalności, znając te zasady opodatkowania.