Do druku nr 2721 - ocena skutków regulacji

Ten dokument to opinia ekspertów Kancelarii Sejmu (Biura Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji - BEOS), która sprawdza, komu pomoże i ile będzie kosztować projekt przygotowany przez sejmową Komisję do Spraw Petycji. Projekt, którego dotyczy ta opinia, ma pozwolić osobom głuchym i niedosłyszącym, posługującym się polskim językiem migowym (PJM) lub systemem językowo-migowym (SJM), złożyć wniosek o informację publiczną albo petycję nie tylko pismem po polsku, ale też jako nagranie wideo z ich własnym przekazem w języku migowym. Eksperci oceniają, czy ten pomysł da się sprawnie wprowadzić w życie, jakie budzi wątpliwości i ile będzie kosztował urzędy.

• Dziś wniosek o informację publiczną i petycję trzeba złożyć pismem albo elektronicznie po polsku. Po zmianie osoba mająca trwałe lub okresowe trudności w komunikowaniu się będzie mogła złożyć je w całości albo w części jako nagranie wideo z osobistym przekazem w polskim języku migowym lub systemie językowo-migowym.
• Gdy petycja zostanie złożona jako nagranie, urząd zamiast skanu petycji opublikuje na swojej stronie internetowej spisany tekst nagrania (transkrypcję).
• Nowe przepisy mają wejść w życie 60 dni po ich ogłoszeniu.
• Eksperci BEOS wskazują, że projekt nie mówi wprost, w jakiej formie urząd ma odpowiedzieć na wniosek złożony w migowym - czy odpowiedź też może być nagraniem, czy tylko pismem po polsku.
• Według szacunków autorów projektu, przywołanych w opinii, koszt dla budżetu państwa i samorządów ma wynieść łącznie 1-2 mln zł rocznie.

Projekt przygotowała sejmowa Komisja do Spraw Petycji (poseł Marcin Józefaciuk jako przedstawiciel wnioskodawcy), odpowiadając na dwie obywatelskie petycje. Bardzo podobny projekt sprzed lat przepadł, bo nie zdążono go rozpatrzyć przed końcem poprzedniej kadencji Sejmu.

Jeśli jesteś osobą głuchą albo niedosłyszącą i na co dzień posługujesz się językiem migowym, a czytanie i pisanie po polsku sprawia ci trudność - po zmianie nie musiałbyś już prosić kogoś słyszącego o pomoc w zredagowaniu wniosku czy petycji do urzędu. Wystarczyłoby nagrać się, mówiąc w migowym, i wysłać nagranie zamiast pisma.

Jeśli pracujesz w urzędzie gminy, powiatu albo w administracji rządowej - możesz dostać sprawę zgłoszoną nagraniem wideo zamiast pisma. Trzeba je będzie obejrzeć, ustalić treść, w razie potrzeby zlecić tłumaczowi języka migowego spisanie nagrania, a przy petycjach - opublikować tę transkrypcję na stronie internetowej urzędu.

Jeśli korzystasz z usług tłumacza języka migowego albo nim jesteś - może wzrosnąć zapotrzebowanie na tłumaczenie urzędowych nagrań, choć w całej Polsce jest ich tylko około 200, więc miejscami może zrobić się tłoczno.

Ta opinia to głos Biura Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji (BEOS) Kancelarii Sejmu - autorzy popierają cel projektu, ale wskazują konkretne braki: nie jest jasne, w jakiej formie urząd ma odpowiedzieć na wniosek złożony w migowym, jak chronić wizerunek i informację o niepełnosprawności osoby nagranej ani jak długo przechowywać takie nagrania. Aktualne pozostają też wcześniejsze zastrzeżenia rządu, zgłoszone do poprzedniej wersji tego samego projektu, dotyczące tych samych braków. W konsultacjach społecznych, w których wzięło udział zaledwie 17 osób, głos zabrał Polski Związek Głuchych - popiera projekt, ale zwraca uwagę, że bez zmiany także odpowiedź urzędu powinna dać się otrzymać w migowym. Stowarzyszenie Nowoczesnej Edukacji Prawnej zwróciło z kolei uwagę, że projekt obejmuje tylko wnioski o informację publiczną i petycje, a pomija skargi i wnioski kierowane do urzędów na co dzień.

Według szacunków autorów projektu, przywołanych w tej opinii, nowe przepisy będą kosztować budżet państwa i samorządów łącznie 1-2 mln zł rocznie - głównie dlatego, że wiele urzędów już płaci za dostęp do tłumacza języka migowego online (od około 300 zł miesięcznie) i wystarczy rozszerzyć taki abonament. Dla pojedynczego urzędu koszt ma nie przekraczać kilkuset złotych rocznie. Obowiązek dotyczy szeroko: 16 województw, 314 powiatów, 2479 gmin oraz 1742 urzędy objęte korpusem służby cywilnej, zatrudniające ponad 123 tysiące osób - to one będą musiały nauczyć się przyjmować i tłumaczyć nagrania wideo zamiast tylko pism. Skorzystają na tym przede wszystkim osoby głuche posługujące się językiem migowym - w Polsce jest ich, według szacunków organizacji European Union of the Deaf, około 50 tysięcy.

To opinia do komisyjnego projektu zmiany dwóch ustaw, przygotowanego przez sejmową Komisję do Spraw Petycji. Projekt trafił obecnie do dalszych prac w komisji. Bardzo podobna propozycja z 2021 r. nie doczekała się pierwszego czytania i przepadła wraz z końcem poprzedniej kadencji Sejmu.

Nie wszyscy zgadzają się co do ostatecznego kształtu projektu. Zwolennicy, w tym Polski Związek Głuchych, uważają, że to ważny krok ku samodzielności osób głuchych w kontaktach z urzędami. Krytycy - w tym rząd (w stanowisku do wcześniejszej wersji projektu) i eksperci BEOS - wskazują, że projekt jest niedopracowany: nie wiadomo, w jakiej formie urząd ma odpowiedzieć na taki wniosek, jak chronić wrażliwe dane osoby nagranej (wizerunek, informację o niepełnosprawności) ani jak długo przechowywać nagrania. Pojawił się też zarzut, że projekt obejmuje tylko wnioski o informację publiczną i petycje, a pomija skargi i wnioski kierowane do urzędów na co dzień.