Do druku nr 2724 - ocena skutków regulacji

To opinia ekspertów Sejmu, która sprawdza skutki poselskiego projektu czasowo obniżającego VAT i akcyzę na paliwa. Kluczowe pytanie: czy taka obniżka ma jeszcze sens, skoro projekt utknął w pracach sejmowych na kilka miesięcy.

Projekt miał od 15 marca do 30 czerwca 2026 r. obniżyć podatek od towarów i usług na paliwa z 23% do 8%, obniżyć akcyzę na benzynę, olej napędowy, biopaliwa i gaz do silników oraz zwolnić sprzedaż tych paliw z podatku od sprzedaży detalicznej.

Eksperci Sejmu ustalili, że rząd wprowadził niemal identyczne obniżki wcześniej - w drodze przepisu wykonawczego ministra finansów, a nie ustawy - więc zanim ten projekt zdąży przejść przez Sejm, Senat i podpis Prezydenta, okres obowiązywania obniżek już minie.

Projekt złożyli posłowie (m.in. Andrzej Kosztowniak i Przemysław Czarnek) w reakcji na wzrost cen paliw wywołany wojną na Bliskim Wschodzie. Tę opinię sporządziło natomiast Biuro Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji Kancelarii Sejmu na zlecenie Marszałka Sejmu.

Bezpośrednio projekt dotyczy firm sprzedających paliwa: 34 podatników akcyzy oraz około 8 tysięcy stacji paliw w Polsce. Pośrednio - około 2 milionów firm płacących podatek od towarów i usług oraz każdego, kto tankuje samochód.

W praktyce jednak, jeśli jesteś kierowcą: nawet gdyby ta ustawa weszła w życie, nie zapłacisz mniej na stacji niż teraz, bo obniżkę cen paliw rząd wprowadził już wcześniej przepisami wykonawczymi. Jeśli prowadzisz stację paliw: jedyną nową rzeczą byłby obowiązek wywieszenia przy kasie informacji o niższym podatku.

Ta opinia jest głównym głosem eksperckim w sprawie projektu - i jest krytyczna: stwierdza, że zanim ustawa przejdzie całą drogę legislacyjną, termin obowiązywania obniżek już minie. To samo biuro ekspertów wydało wcześniej odrębną opinię, w której stwierdziło niezgodność projektu z prawem Unii Europejskiej w części dotyczącej podatku od towarów i usług oraz akcyzy - dlatego Marszałek Sejmu dwukrotnie zwracał projekt do uzupełnienia uzasadnienia, zanim skierował go do pierwszego czytania. W konsultacjach społecznych zdania były podzielone: część głosów popierała obniżkę podatków od paliw, inni wskazywali, że lepiej ustalić maksymalne ceny paliw bez zmieniania stawek podatkowych. Żadna inna instytucja, jak Prokurator Generalny czy Narodowy Bank Polski, nie wydawała odrębnej opinii do tego projektu.

Autorzy projektu szacowali (w deklarowanych skutkach regulacji), że obniżka kosztowałaby budżet państwa: około 6 mld zł z podatku od towarów i usług, około 1 mld zł z akcyzy i około 106 mln zł z podatku od sprzedaży detalicznej.

Problem w tym, że te straty budżet już poniósł - bo rząd wprowadził niemal identyczne obniżki wcześniej, przepisami wykonawczymi ministra finansów. Ich łączny koszt dla budżetu oszacowano na około 4,8 mld zł, czyli około 1,2% rocznych wpływów państwa z podatku od towarów i usług oraz akcyzy. Jeśli ten projekt zostałby mimo wszystko uchwalony, jego głównym realnym skutkiem byłoby nałożenie na sprzedawców paliw obowiązku wywieszenia przy kasie informacji o niższym podatku - nie sama obniżka cen, bo tę rynek już zobaczył wcześniej.

Projekt wpłynął do Sejmu 9 marca 2026 r., ale do pierwszego czytania trafił dopiero 19 czerwca 2026 r. - bo wcześniejsza opinia ekspertów Sejmu wykazała niezgodność projektu z prawem Unii Europejskiej, a Marszałek Sejmu dwukrotnie zwracał się o uzupełnienie uzasadnienia. Niniejsza opinia powstała 29 czerwca 2026 r., już po tym opóźnieniu.

W tle jest spór o metodę: część głosów w konsultacjach społecznych popierała obniżkę podatków na paliwa, inni uważali, że lepiej ustalić maksymalne ceny paliw bez zmieniania stawek podatkowych - taki instrument rząd wprowadził już odrębną ustawą, ale zabrakło go w tym projekcie poselskim. Widać też spór proceduralny: zanim projekt trafił pod obrady, długo czekał na uzupełnienia i ocenę zgodności z prawem Unii Europejskiej, przez co - zdaniem ekspertów Sejmu - w dużej mierze stał się bezprzedmiotowy.