Do druku nr 2750 - ocena skutków regulacji

Ten dokument to opinia biura eksperckiego Sejmu o poprawce, która ma naprawić błąd w niedawnej dużej zmianie prawa energetycznego z marca 2026 roku. Ta zmiana zaostrzyła zasady przyłączania do sieci elektroenergetycznej - wprowadziła zaliczki, zabezpieczenia finansowe i twarde terminy dla firm budujących np. farmy fotowoltaiczne czy magazyny energii. Problem w tym, że część przepisów ochronnych dla firm w trakcie budowy miała zacząć działać dopiero pół roku później niż reszta ustawy, więc przez ten czas firmy musiałyby płacić pełne, wyższe stawki. Poprawka - zgłoszona przez komisję sejmową - ma tę lukę zamknąć, cofając obowiązywanie łagodniejszych zasad do dnia wejścia w życie głównej ustawy.

• Dziś: przepisy chroniące firmy w trakcie przyłączania do sieci (dotyczące zaliczek, zabezpieczeń i terminów) mają zacząć obowiązywać dopiero 30 października 2026 r., choć reszta ustawy działa już od 30 kwietnia 2026 r. Po zmianie: przepisy te będą działać wstecznie, od 30 kwietnia 2026 r., więc firmy nie stracą pół roku ochrony.
• Dziś: zabezpieczenie finansowe wymagane po podpisaniu umowy o przyłączenie nie ma jasno określonego górnego pułapu w przepisach przejściowych. Po zmianie: zabezpieczenie podstawowe nie przekroczy 3 000 000 zł, a dodatkowe (dla starszych umów) - 6 000 000 zł.
• Dziś: terminy liczone są od nieprecyzyjnego określenia dnia wejścia w życie ustawy, co rodzi spory interpretacyjne. Po zmianie: terminy będą liczone od konkretnych dat kalendarzowych - np. 30 kwietnia 2026 r., 30 października 2026 r. i 15 października 2026 r.
• Dziś: firmy budujące zasilanie dla kolei i pozostali inwestorzy mają te same terminy na wniesienie zaliczki. Po zmianie: projekty kolejowe dostają aż 66 miesięcy na wniesienie zaliczki, inne firmy - 12 miesięcy, licząc od 30 kwietnia 2026 r.
• Dziś: brak złożenia zabezpieczenia w terminie powodował utratę ważności warunków przyłączenia. Po zmianie: skutkiem będzie wygaśnięcie samej umowy o przyłączenie z mocy prawa.

Ta poprawka nie dotyczy bezpośrednio zwykłego Kowalskiego płacącego rachunek za prąd, ale mocno dotyka firm inwestujących w energetykę - a pośrednio też cen prądu dla wszystkich 17,9 mln odbiorców energii elektrycznej w Polsce.

Jeśli prowadzisz firmę budującą farmę fotowoltaiczną, elektrownię wiatrową albo magazyn energii i czekasz na przyłączenie do sieci - ta poprawka oznacza, że nie zapłacisz pełnej, wysokiej zaliczki przez sześć miesięcy, tylko od razu skorzystasz z obniżonej stawki, jaką przewidziała marcowa ustawa.

Jeśli jesteś operatorem sieci (jak PGE Dystrybucja, Tauron czy Enea Operator) - będziesz musiał stosować nowe zasady wstecznie, co oznacza dodatkową pracę organizacyjną przy już prowadzonych sprawach przyłączeniowych.

Jeśli jesteś zwykłym odbiorcą prądu - efekt jest pośredni: sprawniejsze i tańsze przyłączanie nowych elektrowni odnawialnych może w dłuższej perspektywie ograniczać wzrost cen energii, choć dokument nie podaje konkretnej kwoty tego efektu.

Sama analizowana opinia pochodzi z Biura Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji Kancelarii Sejmu, które ocenia projekt zasadniczo pozytywnie, ale wskazuje poważną wątpliwość: cofnięcie przepisów wstecz do 30 kwietnia 2026 r. może uniemożliwić dochowanie 14-dniowego terminu na złożenie zabezpieczenia niektórym firmom, co groziłoby wygaśnięciem ich umów o przyłączenie - biuro rekomenduje doprecyzowanie tej kwestii. To samo biuro, w dwóch odrębnych opiniach z 25 czerwca 2026 r., stwierdziło, że projekt jest zgodny z prawem Unii Europejskiej i nie jest projektem wykonującym prawo unijne. W skróconych konsultacjach społecznych wzięło udział jedynie 6 respondentów (3 osoby fizyczne i 3 firmy) - zdecydowana większość poparła projekt, choć część wskazywała, że nie usuwa on wszystkich wątpliwości interpretacyjnych i postulowała dodanie zasady ciągłości ochrony prawnej dla firm, które inaczej straciłyby ważność warunków przyłączenia.

Zgodnie z Oceną Skutków Regulacji (OSR) projekt nie powoduje żadnych wydatków ani ubytku dochodów budżetu państwa czy samorządów - autorzy wprost piszą, że nie wymaga finansowania. Koszty i korzyści dotyczą wyłącznie relacji między prywatnymi inwestorami a operatorami sieci.

Dla firm inwestujących w odnawialne źródła energii i magazyny energii efektem ma być uniknięcie wyższych zaliczek i zabezpieczeń oraz mniejsze koszty prawne związane ze sporami o interpretację przepisów. Dla operatorów sieci - jednorazowe koszty organizacyjne związane z dostosowaniem procedur i wzorów dokumentów do wstecznie działających przepisów.

Dokument przyznaje, że nie da się policzyć łącznej skali tych korzyści ani strat w złotówkach, bo nie wiadomo, ile dokładnie firm znajduje się obecnie w toku przyłączania do sieci - dostępne dane (np. 773 obiekty na liście operatora sieci przesyłowej czekające na przyłączenie) pokazują tylko część rynku.

Głównym punktem spornym jest to, że projekt działa wstecz (od 30 kwietnia 2026 r.), co budzi wątpliwości - polskie prawo co do zasady zakazuje cofania przepisów wstecz, choć dopuszcza wyjątek, gdy poprawia to sytuację prawną adresatów. Biuro Ekspertyz Sejmu oraz część uczestników konsultacji społecznych zwracają uwagę, że cofnięcie przepisów może w praktyce uniemożliwić części firm dochowanie 14-dniowego terminu na złożenie zabezpieczenia finansowego, co mogłoby - wbrew intencji autorów - doprowadzić do wygaśnięcia ich umów o przyłączenie. Wnioskodawcy nie uwzględnili w projekcie postulowanej przez uczestników konsultacji zasady ciągłości ochrony prawnej na czas przejścia do nowych przepisów.