Do druku nr 2769 - ocena skutków regulacji

Ten dokument to ocena ekspertów Sejmu, która sprawdza, czy projekt ustawy zgłoszony przez Senat dobrze przewidział skutki nowych przepisów o reklamie politycznej. Chodzi o wykonanie unijnego rozporządzenia, które od 10 października 2025 roku nakazuje jawność reklamy politycznej - kto za nią płaci, ile kosztowała i czy była kierowana do konkretnych grup ludzi na podstawie ich danych osobowych. Polska musi jeszcze wskazać, które urzędy będą tego pilnować i jakie kary grożą za łamanie zasad, a właśnie to reguluje oceniany projekt ustawy. Eksperci sprawdzili, czy autorzy projektu rzetelnie policzyli, ile to będzie kosztować i na kogo wpłynie.

• Powstaje system nadzoru nad reklamą polityczną w internecie, telewizji i innych mediach - Państwowa Komisja Wyborcza (PKW) ma pełnić rolę głównego punktu kontaktowego i będzie mogła nakładać kary pieniężne za łamanie zasad.
• Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) ma prowadzić rejestr przedstawicieli zagranicznych firm zajmujących się reklamą polityczną w Polsce.
• Cztery urzędy - UOKiK, Urząd Komunikacji Elektronicznej (UKE), Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji (KRRiT) oraz Urząd Ochrony Danych Osobowych (UODO) - dostają zadanie pilnowania przestrzegania unijnych zasad, każdy w swoim obszarze (np. UODO zajmie się sprawami dotyczącymi wykorzystania danych osobowych do kierowania reklamy).
• Powstaje nowa droga odwoławcza do sądu - firma lub osoba ukarana przez PKW będzie mogła się odwołać do Sądu Okręgowego w Warszawie, a potem nawet złożyć skargę do Sądu Najwyższego.
• Ustawa ma wejść w życie 3 miesiące po jej ogłoszeniu, a PKW co dwa lata będzie musiała informować Sejm i Senat, jak działają nowe przepisy.

Projekt zgłosił Senat, a w jego imieniu w Sejmie występuje senator Joanna Sekuła. Powodem jest obowiązek dostosowania polskiego prawa do unijnego rozporządzenia o reklamie politycznej, obowiązującego od października 2025 roku.

Jeśli masz prawo głosu - a dotyczy to około 29,5 mln Polaków - zmiana ma dać Ci więcej informacji o tym, kto i za jakie pieniądze wysyła Ci reklamę polityczną w internecie czy telewizji oraz czy trafiła do Ciebie właśnie dlatego, że wykorzystano Twoje dane osobowe. Jeśli jesteś dziennikarzem, prowadzisz portal, firmę reklamową albo zajmujesz się kampaniami wyborczymi, będziesz musiał dokładniej dokumentować, kto zamawia i finansuje reklamę polityczną - w przeciwnym razie grozi Ci kara pieniężna nałożona przez PKW lub inny właściwy urząd. Jeśli działasz w organizacji społecznej, która obserwuje wybory i walczy z dezinformacją, zyskujesz łatwiejszy dostęp do informacji o tym, kto łamie zasady jawności reklamy.

Ten dokument sam w sobie jest opinią ekspertów Biura Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji Kancelarii Sejmu, którzy sprawdzili rzetelność obliczeń kosztów przygotowanych przez Senat i uznali je za prawidłowe, choć wskazali, że część przepisów o karach pieniężnych powtarza treść unijnego rozporządzenia zamiast się tylko do niego odsyłać, co ich zdaniem będzie wymagało poprawy w dalszych pracach. W trakcie konsultacji prowadzonych przez Senat organizacje reprezentujące wydawców cyfrowych i prasę - Związek Pracodawców Wydawców Cyfrowych oraz Izba Wydawców Prasy - domagały się jaśniejszego podziału zadań między urzędami, żeby uniknąć sytuacji, w której kilka instytucji prowadzi jednocześnie postępowanie w tej samej sprawie. Część instytucji ostrzegała też, że danie Państwowej Komisji Wyborczej (PKW) prawa do karania może zaszkodzić jej wizerunkowi bezstronnego organu, podczas gdy Obserwatorium Demokracji Cyfrowej broniło pomysłu, uznając centralną rolę PKW za słuszną. Same konsultacje społeczne trwały tylko 7 dni i wpłynęła do nich jedna ankieta, w której zwrócono uwagę na niejasną definicję reklamy politycznej.

Według oceny skutków regulacji dołączonej do projektu, uruchomienie nowego systemu nadzoru będzie kosztować budżet państwa dodatkowe pieniądze na nowe etaty w urzędach: około 3,9 mln zł w 2026 roku, około 24,2 mln zł w 2027 roku, a łącznie około 164,1 mln zł w ciągu dziesięciu lat, od 2026 do 2035 roku. Wysokość tej kwoty zależy przede wszystkim od liczby nowych stanowisk pracy - każdy dodatkowy albo odjęty etat zmienia koszt o około 2 procent. Autorzy oceny zaznaczają, że ostateczna kwota może się jeszcze zmienić po uzgodnieniach z Ministerstwem Finansów, bo Polska ma ograniczone pole do zwiększania wydatków budżetowych - od 24 lipca 2024 roku objęto nas unijną procedurą nadmiernego deficytu. Projekt nie powinien natomiast wpłynąć na całą gospodarkę - nie zmienia na przykład inflacji ani rynku pracy, bo tylko wyznacza urzędy i procedury, a nie nakłada nowych obowiązków finansowych na firmy.

Projekt trafił do Sejmu z Senatu, a oceniany dokument to jedna z trzech opinii przygotowanych przez ekspertów sejmowych w lipcu 2026 roku - obok osobnych analiz zgodności z prawem unijnym. Podobne przepisy wykonujące to samo unijne rozporządzenie uchwalono już w Finlandii, Szwecji i Estonii, a w części krajów Unii Europejskiej - jak Belgia czy Niemcy - prace wciąż trwają.

Największy spór dotyczy tego, czy Państwowa Komisja Wyborcza (PKW) powinna móc nakładać kary pieniężne za łamanie zasad reklamy politycznej. Część instytucji, które zabierały głos w konsultacjach prowadzonych przez Senat, ostrzega, że powierzenie PKW takiego uprawnienia może osłabić jej wizerunek bezstronnego organu czuwającego nad wyborami i wciągnąć ją w bieżące spory polityczne. Przeciwnego zdania są organizacje zajmujące się cyfrową demokracją, w tym Obserwatorium Demokracji Cyfrowej, które uważają, że to właśnie PKW - jako niezależny organ wskazany w Konstytucji - powinna pełnić główną rolę w nadzorze nad reklamą polityczną. To, kto ma rację, pokaże dopiero praktyka stosowania nowych przepisów.