Do druku nr 2771 - ocena skutków regulacji

To ekspercka ocena skutków regulacji, przygotowana przez Biuro Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji Kancelarii Sejmu do projektu zmiany ustawy - Prawo pocztowe, zgłoszonego przez grupę posłów. Projekt ma rozwiązać problem, na który zwrócił uwagę Rzecznik Praw Obywatelskich: dziś upoważnienie do odbioru listów na poczcie - w tym pism sądowych - można ustanowić tylko osobiście w placówce pocztowej, więc osoby starsze, chore, z niepełnosprawnością albo przebywające za granicą często nie mają jak wyznaczyć nikogo do odbioru swojej korespondencji. Projekt ma to zmienić, pozwalając ustanowić takiego pełnomocnika także u notariusza.

• Dziś pełnomocnictwo do odbioru listów i paczek na poczcie trzeba ustanowić osobiście w placówce pocztowej, na specjalnym formularzu. Po zmianie będzie je można ustanowić też u notariusza - aktem notarialnym albo podpisem poświadczonym notarialnie.
• Pełnomocnictwo będzie musiało jasno określać, czy obowiązuje przez jakiś czas, czy dotyczy tylko jednorazowego odbioru przesyłki, oraz jakiego adresu (adresów) dotyczy.
• Jeśli pełnomocnictwo ma obowiązywać dla kilku adresów, trzeba je złożyć osobno w każdej właściwej dla tych adresów placówce pocztowej.
• Odwołanie pełnomocnictwa notarialnego zacznie działać wobec poczty dopiero, gdy złożysz oświadczenie o odwołaniu w placówce pocztowej - eksperci Sejmu zwracają uwagę, że przepis nie mówi wprost, czy trzeba to zrobić w każdej placówce z osobna.
• Nowe przepisy mają wejść w życie po 3 miesiącach od ogłoszenia ustawy.

Projekt złożyła grupa posłów, a w pracach nad nim reprezentuje ich poseł Paweł Śliz. Impulsem do zmiany było wystąpienie Rzecznika Praw Obywatelskich, opisujące przypadki odmowy honorowania przez pocztę pełnomocnictw notarialnych do odbioru korespondencji.

Zmiana dotyczy przede wszystkim osób, które z różnych powodów nie mogą osobiście stawić się na poczcie, by wyznaczyć kogoś do odbioru swojej korespondencji - w tym pism sądowych. Eksperci Sejmu, wobec braku jawnych danych o liczbie udzielanych pełnomocnictw pocztowych, oszacowali krąg potencjalnie zainteresowanych szeroko - na około 6,15 mln dorosłych Polaków, którzy w ciągu ostatnich pięciu lat mieli osobisty kontakt z sądem. Jeśli jesteś osobą starszą, chorą albo z niepełnosprawnością i nie możesz dojechać na pocztę, będziesz mógł upoważnić bliską osobę do odbioru Twoich listów aktem notarialnym - notariusz może nawet przyjechać do Ciebie do domu. Jeśli wyjeżdżasz na dłużej za granicę i boisz się przeoczyć pismo z sądu, też załatwisz to u notariusza zamiast jechać na pocztę tuż przed wyjazdem. Trzeba się jednak liczyć z dodatkowym kosztem: oprócz opłaty notarialnej i tak zapłacisz na poczcie za przyjęcie pełnomocnictwa - dziś jest to od 6 do 26 zł, zależnie od jego rodzaju.

Poczta Polska S.A., jedyny uczestnik konsultacji społecznych, który przedstawił merytoryczny komentarz, wskazała kilka luk w projekcie: brak wyraźnego obowiązku złożenia aktu notarialnego we właściwej placówce pocztowej, ryzyko naruszenia zasad ochrony danych osobowych (bo akt notarialny zawiera więcej danych niż potrzeba do samej weryfikacji uprawnienia), podwójne obciążenie finansowe klienta - taksa notarialna plus osobna opłata pocztowa - oraz niejasność zasad odwoływania pełnomocnictwa. Prezes Krajowej Rady Notarialnej, w piśmie do Rzecznika Praw Obywatelskich, ocenił z kolei, że pełnomocnictwa notarialne zasługują na takie samo zaufanie jak pełnomocnictwa pocztowe, bo notariusz weryfikuje tożsamość i informuje klienta o skutkach czynności. Eksperci Biura Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji Kancelarii Sejmu podzielają kierunek zmian, ale wskazują, że projekt wymaga doprecyzowania i poprawek redakcyjnych, między innymi w zakresie obowiązku zgłoszenia pełnomocnictwa na poczcie oraz zasad jego odwoływania. W konsultacjach społecznych wzięło udział tylko 7 ankiet i 2 komentarze, co - zdaniem ekspertów Sejmu - nie pozwala wyciągać wniosków o społecznym odbiorze projektu.

Projekt jest projektem poselskim, więc nie towarzyszy mu rządowa Ocena Skutków Regulacji - wnioskodawcy przedstawili własną, skróconą deklarację skutków, a eksperci Sejmu dodatkowo przeanalizowali, czego można się spodziewać. Na finanse publiczne, czyli budżet państwa i budżety samorządów, zmiana nie będzie miała żadnego wpływu. Skutki gospodarcze mają być drugoplanowe i trudne do wyliczenia w złotówkach, ale w praktyce chodzi o mniej biurokracji - firmy z kilkoma adresami doręczeń dziś muszą zakładać osobne pełnomocnictwo w każdej placówce pocztowej, co kosztuje i czas, i pieniądze. Po stronie Poczty Polskiej pojawią się jednorazowe koszty organizacyjne związane ze zmianą procedur i przeszkoleniem pracowników - dokument nie podaje ich kwoty. Eksperci zwracają też uwagę, że korzystanie z nowej, notarialnej formy pełnomocnictwa może się okazać droższe niż dziś, bo do opłaty notarialnej dojdzie osobna opłata pocztowa, co - jak zauważa Poczta Polska - kłóci się z deklarowanym celem ułatwienia życia osobom starszym i niepełnosprawnym. W dłuższej perspektywie znaczenie całej zmiany ma zresztą maleć, bo listów tradycyjnych jest coraz mniej - w 2025 r. nadano ich 731,2 mln, czyli o 25% mniej niż cztery lata wcześniej, w miarę jak coraz więcej spraw urzędowych załatwia się cyfrowo, przez e-Doręczenia.

Ekspertyza Biura Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji powstała 21 lipca 2026 r. do poselskiego projektu zmiany Prawa pocztowego. Projekt był już wcześniej sprawdzany pod kątem zgodności z prawem Unii Europejskiej.

Największy spór dotyczy pieniędzy: Poczta Polska zwraca uwagę, że projekt nie zmienia jej prawa do pobierania opłaty za przyjęcie pełnomocnictwa, więc obywatel korzystający z nowej, notarialnej formy zapłaci podwójnie - najpierw notariuszowi, potem poczcie. Zdaniem spółki kłóci się to z deklarowanym celem projektu, czyli ułatwieniem życia osobom starszym i niepełnosprawnym, a uzasadnienie projektu w ogóle się do tego nie odnosi. Poczta Polska wskazuje też na możliwy problem z ochroną danych osobowych - akt notarialny zawiera więcej danych niż potrzeba do samej weryfikacji uprawnienia do odbioru przesyłki - oraz na niejasność przepisów o odwoływaniu pełnomocnictwa. Eksperci Sejmu podzielają większość tych zastrzeżeń i uznają, że projekt wymaga poprawek, choć sam kierunek zmian oceniają pozytywnie.