Poselski projekt ustawy o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach dotyczących regulacji stanu prawnego niektórych dróg ogólnodostępnych.

Ten poselski projekt to niewielka, ale ważna poprawka do ustawy z 2023 roku, która pozwala gminom przejmować na własność fragmenty dróg ogólnodostępnych - na przykład drogi dojazdowe czy wewnętrzne - nawet jeśli formalnie nie wiadomo, kto jest ich właścicielem. Dziś gmina musi co roku rezerwować w budżecie pełną kwotę odszkodowania za taki grunt, nawet gdy nikt się o nie nie upomina. Projekt to zmienia: pieniądze mają być odkładane dopiero wtedy, gdy właściciel faktycznie zgłosi się z kompletnym wnioskiem, a na złożenie takiego wniosku wprowadza się sztywny, sześcioletni termin, po którym prawo do odszkodowania przepada.

• Dziś gmina musi co roku zabezpieczać w budżecie pełną kwotę odszkodowania za przejęty grunt pod drogą, nawet jeśli nikt się o nią nie ubiega. Po zmianie gmina odkłada pieniądze dopiero wtedy, gdy właściciel złoży kompletny wniosek o wypłatę.
• Powstaje nowy, sześcioletni termin na złożenie wniosku o odszkodowanie, liczony od końca roku, w którym gmina formalnie przejęła grunt. Po jego upływie prawo do odszkodowania wygasa.
• Do wniosku trzeba dołączyć dokumenty potwierdzające prawo do nieruchomości, na przykład wypis z księgi wieczystej, postanowienie sądu o nabyciu spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia.
• Gmina musi wypłacić pieniądze w roku budżetowym następującym po roku, w którym wpłynął kompletny wniosek - ale jeśli budżet na to pozwala, może zapłacić szybciej, choć nie ma takiego obowiązku.
• Nowe zasady obejmują też sprawy w toku - dotyczą również gruntów przejętych przez gminę przed wejściem ustawy w życie, jeśli odszkodowanie nie zostało jeszcze wypłacone.

Projekt złożyła grupa posłów (projekt poselski), a nie rząd. Z uzasadnienia wynika, że pomysł zmiany wynika z sygnałów i postulatów zgłaszanych przez same gminy, które skarżyły się na obciążający je mechanizm rezerwowania pieniędzy w budżecie.

Zmiana dotyczy przede wszystkim osób, których działka albo jej fragment - często bez ich wiedzy - stał się częścią ogólnodostępnej drogi, a stan prawny tej nieruchomości nigdy nie został uregulowany, na przykład dlatego, że nikt nie przeprowadził formalnego postępowania spadkowego po zmarłych właścicielach.

Jeśli jesteś spadkobiercą takiej działki i do tej pory nie załatwiłeś formalności - masz teraz maksymalnie 6 lat od momentu przejęcia gruntu przez gminę, żeby złożyć wniosek o odszkodowanie i wykazać swoje prawo do nieruchomości. Jeśli nie zdążysz, pieniądze przepadają bezpowrotnie.

Jeśli już wcześniej złożyłeś wniosek i czekasz na wypłatę - nowe przepisy gwarantują, że gmina musi zaplanować pieniądze na Twoje odszkodowanie w budżecie na kolejny rok po wejściu ustawy w życie.

Dla mieszkańców gminy jako podatników zmiana oznacza też, że lokalny budżet nie będzie musiał latami zamrażać pieniędzy na roszczenia, które mogą nigdy się nie pojawić - te środki gmina będzie mogła przeznaczyć na inne cele, dopóki ktoś faktycznie nie zgłosi się po odszkodowanie.

Do druku nie dołączono opinii zewnętrznych instytucji (np. Prokuratora Generalnego, Krajowej Rady Izb Rolniczych, Biura Analiz Sejmowych) ani wyników konsultacji społecznych - dostępny materiał zawiera wyłącznie sam projekt ustawy i uzasadnienie autorów.

Dokument nie zawiera osobnej Oceny Skutków Regulacji (OSR), więc nie podaje kwot ani liczby spraw, których dotyczy zmiana. Z uzasadnienia wynika jednak jasno, kto zyskuje, a kto traci obowiązki: gminy przestają być zmuszane do wieloletniego zamrażania w budżecie pieniędzy na odszkodowania, o które nikt się nie upomina - mogą te środki przeznaczyć na bieżące potrzeby, dopóki nie wpłynie kompletny wniosek. Dla osób uprawnionych do odszkodowania zmiana oznacza większą pewność - wiedzą, że po złożeniu wniosku gmina ma obowiązek zaplanować wypłatę najpóźniej w kolejnym roku budżetowym - ale też realne ryzyko: jeśli nie zgłoszą się w ciągu 6 lat od przejęcia gruntu, prawo do pieniędzy wygaśnie bezpowrotnie, także w sprawach dotyczących gruntów przejętych jeszcze przed wejściem tej zmiany w życie.

To poselski projekt zmiany ustawy uchwalonej 13 lipca 2023 roku o regulacji stanu prawnego dróg. Materiał nie precyzuje aktualnego etapu prac w Sejmie ani daty ewentualnego pierwszego czytania.