Do druku nr 2805 - ocena skutków regulacji

To opinia ekspertów Sejmu oceniająca skutki projektu ustawy, który ma zmienić zasady płacenia za remonty i budowę dróg krajowych przebiegających przez mniejsze miasta. Dziś, jeśli droga krajowa biegnie przez miasto na prawach powiatu, to miasto - a nie państwo - musi znaleźć na nią pieniądze, chyba że jest to autostrada lub droga ekspresowa. Poselski projekt chce to zmienić dla miast liczących do 150 tysięcy mieszkańców: koszty i organizację takich inwestycji przejmie rząd, za pośrednictwem Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad.

• Dziś prezydent miasta na prawach powiatu (do 150 tys. mieszkańców) sam organizuje i płaci za budowę czy remont drogi krajowej na terenie miasta. Po zmianie to zadanie i pieniądze przejmuje państwo - przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad, z budżetu państwa i Krajowego Funduszu Drogowego.
• Miasto będzie mogło jedynie dopłacić - na własny wniosek - do dodatkowych elementów inwestycji wykraczających poza samą drogę krajową, np. dodatkowych chodników czy oświetlenia.
• Warunkiem przejęcia inwestycji przez państwo jest ujęcie jej w rządowym programie budowy dróg krajowych - bez tego miasto nadal odpowiada za drogę samodzielnie.
• Dla inwestycji już rozpoczętych nowe zasady zadziałają tylko wtedy, gdy minister, Generalny Dyrektor i miasto podpiszą specjalne porozumienie - w przeciwnym razie obowiązują dotychczasowe przepisy.
• Rząd będzie miał pół roku od wejścia ustawy w życie na przegląd swoich programów drogowych pod kątem ujęcia w nich inwestycji w mniejszych miastach.

Projekt złożyli posłowie - jako przedstawicieli wnioskodawców wskazano posła Władysława Kurowskiego i posła Patryka Wichera. Ich celem jest zniesienie nierówności w finansowaniu dróg krajowych między mniejszymi miastami na prawach powiatu a resztą kraju.

Jeśli mieszkasz w jednym z 42 miast na prawach powiatu liczących do 150 tysięcy mieszkańców - na przykład w Płocku, Tarnowie, Legnicy, Rybniku, Suwałkach czy Koszalinie - zmiana dotyczy cię bezpośrednio. Remont dziurawej drogi krajowej przechodzącej przez twoje miasto przestanie czekać w kolejce do budżetu miejskiego, bo zapłaci za niego państwo, a władze miasta zyskają pieniądze wcześniej odkładane na drogi krajowe na inne cele, jak szkoły czy komunikacja miejska. Jeśli mieszkasz w większym mieście na prawach powiatu - Częstochowie, Radomiu, Sosnowcu, Zabrzu czy Bielsku-Białej, które przekraczają próg 150 tysięcy mieszkańców - zmiana cię nie obejmie, a twoje miasto nadal samo zapłaci za drogi krajowe na swoim terenie. Opinia szacuje, że pośrednio - jako kierowcy korzystający z lepszych dróg - skorzysta na tym około 4-4,5 miliona osób, czyli około 12 procent mieszkańców Polski.

Tę opinię przygotowało samo Biuro Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji Kancelarii Sejmu - i to ono zgłasza najważniejsze zastrzeżenia. Eksperci wskazują, że przepis uzależniający objęcie już rozpoczętych inwestycji nowymi, korzystniejszymi zasadami od podpisania porozumienia między ministrem, Generalnym Dyrektorem i miastem budzi wątpliwości - bo o tym, kiedy ustawa zaczyna obowiązywać, powinien decydować sam ustawodawca, a nie dodatkowe porozumienie urzędników. Zastrzeżenia budzi też próg 150 tysięcy mieszkańców, który zdaniem ekspertów nie został precyzyjnie uzasadniony i różni się od progów przyjętych przy tworzeniu miast na prawach powiatu w 1999 roku. Do druku nie dołączono odrębnych opinii innych instytucji, takich jak Prokurator Generalny czy Sąd Najwyższy - dokument zawiera wyłącznie ocenę własną Biura Ekspertyz.

Wnioskodawcy szacują, że łączny, coroczny koszt inwestycji przejętych przez państwo wyniesie od 600 do 900 milionów złotych rocznie, w zależności od tego, ile inwestycji trafi do rządowych programów. Dla porównania, sama budowa obwodnic miast w ramach jednego z programów drogowych kosztowała w 2025 roku prawie 960 milionów złotych. Korzyść dla miast jest jasna - znikają z ich budżetów wydatki na drogi krajowe. Zapłaci za to jednak budżet państwa: wzrosną jego wydatki, a także dług publiczny, bo dług Krajowego Funduszu Drogowego liczy się do oficjalnego zadłużenia kraju według unijnych zasad. Eksperci Biura Ekspertyz zaznaczają też, że obiecywane korzyści gospodarcze - np. szybszy transport towarów czy niższe koszty firm - są niepewne i zależą od tego, czy konkretne inwestycje faktycznie trafią do rządowych planów i zostaną sprawnie zrealizowane.

To opinia Biura Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji Kancelarii Sejmu z 23 lipca 2026 roku, sporządzona do poselskiego projektu ustawy w ramach prac przygotowawczych przed rozpatrzeniem go przez Sejm. Ten sam projekt oceniano wcześniej także pod kątem zgodności z prawem Unii Europejskiej.

Spór budzi granica 150 tysięcy mieszkańców, od której zależy, czy miasto skorzysta ze zmiany. W konsultacjach społecznych, w których wzięło udział 8 osób i zgłoszono 12 uwag, część uczestników popierała cel projektu, ale krytykowała ten akurat próg jako przypadkowy - bo wyklucza on Bielsko-Białą, Częstochowę, Radom, Sosnowiec i Zabrze. Proponowano zamiast tego objąć zmianą wszystkie miasta na prawach powiatu, które nie są siedzibami województw. Eksperci zwracają też uwagę, że rząd przygotowuje osobny, podobny projekt dotyczący Rządowego Funduszu Rozwoju Dróg, który częściowo pokrywa się tematycznie z tą propozycją poselską - co może prowadzić do niespójności między dwoma równolegle procedowanymi rozwiązaniami.