Do druku nr 2824 - opinia SN

To pismo to opinia Sądu Najwyższego o projekcie zmiany przepisów dotyczących Trybunału Stanu - specjalnego sądu, który osądza najwyższych urzędników państwa, na przykład prezydenta czy premiera, za naruszenie konstytucji. Projekt powstał z inicjatywy sejmowej komisji, w odpowiedzi na obywatelską petycję, i miałby zobowiązać Trybunał Stanu do publikowania w internecie każdego wyroku wraz z uzasadnieniem i zdaniami odrębnymi sędziów - tak jak robią to już Sąd Najwyższy i Trybunał Konstytucyjny (TK). Sąd Najwyższy, poproszony przez Kancelarię Sejmu o zdanie, ocenia ten pomysł krytycznie - uważa, że jest niepotrzebny i źle skonstruowany.

• Dziś Trybunał Stanu publikuje swoje wyroki i uzasadnienia dobrowolnie, na własnej stronie internetowej, bez szczegółowego obowiązku zapisanego wprost w ustawie.
• Po zmianie Trybunał Stanu musiałby z mocy ustawy natychmiast publikować każdy wydany wyrok, a po jego opracowaniu - też uzasadnienie i zdania odrębne sędziów.
• Po zmianie w ciągu 12 miesięcy od wejścia przepisów w życie Trybunał musiałby dodatkowo opublikować wszystkie swoje orzeczenia z przeszłości, także te sprzed wielu lat.
• Sąd Najwyższy w tym piśmie kwestionuje sens całej zmiany - twierdzi, że Trybunał już teraz publikuje orzeczenia, więc nowy przepis niczego realnie nie poprawia, a może za to wywołać nowe problemy prawne.

Pismo napisało Biuro Studiów i Analiz Sądu Najwyższego, a przesłał je do Sejmu Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego. Sąd Najwyższy zrobił to na prośbę Kancelarii Sejmu, zgodnie ze swoim ustawowym obowiązkiem opiniowania projektów dotyczących sądownictwa.

Dla przeciętnego obywatela ta zmiana ma znaczenie głównie pośrednie - dotyczy dostępu do informacji o działaniu jednego z najrzadziej używanych sądów w Polsce, zajmującego się odpowiedzialnością najwyższych urzędników. Jeśli jesteś dziennikarzem, naukowcem albo po prostu osobą interesującą się sprawami dotyczącymi odpowiedzialności polityków przed prawem, projekt w teorii ułatwia ci dostęp do wyroków - ale Sąd Najwyższy twierdzi, że materiały te i tak są już publikowane, więc w praktyce niewiele by się zmieniło. Jeśli natomiast jesteś osobą pełniącą wysoką funkcję publiczną, wobec której toczyłoby się postępowanie przed Trybunałem Stanu, natychmiastowa publikacja jeszcze nieostatecznego rozstrzygnięcia mogłaby - zdaniem Sądu Najwyższego - zaszkodzić twojej reputacji, zanim sprawa zostanie ostatecznie rozstrzygnięta.

To pismo w całości zawiera opinię Sądu Najwyższego - innych opinii, na przykład Prokuratora Generalnego, rządu czy organizacji pozarządowych, nie dołączono do tego dokumentu. Sąd Najwyższy ocenił projekt krytycznie: uznał, że nie wykazano realnej potrzeby zmiany prawa, bo Trybunał Stanu już publikuje swoje orzeczenia dobrowolnie i nie odnotowano żadnego przypadku odmowy dostępu do nich, a proponowane przepisy są nieprecyzyjne i grożą kolizją z przepisami chroniącymi tajne informacje z toczących się postępowań.

Dokument, którego dotyczy ta opinia, nie zawiera - zdaniem Sądu Najwyższego - rzetelnej oceny skutków regulacji. Sąd Najwyższy wprost pisze, że projekt nie szacuje, ile dokumentów trzeba by przygotować do publikacji, w jakim są stanie technicznym ani ile czasu i pracy by to zajęło, mimo że część starych akt Trybunału Stanu istnieje wyłącznie w formie papierowej lub maszynopisów, wymagających skanowania i usuwania danych osobowych przed publikacją. Gdyby przepis wszedł w życie, obowiązek w praktyce wykonywaliby pracownicy Sądu Najwyższego, bo to właśnie Sąd Najwyższy zajmuje się obsługą kancelaryjną Trybunału Stanu - a nie, jak zakłada projekt, zajęłoby to jedynie chwilę i nie wiązałoby się z żadnymi kosztami dla budżetu państwa. Sąd Najwyższy ostrzega też, że natychmiastowa publikacja jeszcze nieostatecznych rozstrzygnięć mogłaby zaszkodzić reputacji osób oskarżonych przed Trybunałem, zanim ich sprawa zostanie ostatecznie zakończona.

Projekt zmiany przepisów o Trybunale Stanu to inicjatywa sejmowej komisji, złożona w odpowiedzi na obywatelską petycję. Kancelaria Sejmu poprosiła Sąd Najwyższy o opinię 14 lipca 2026 roku, Sąd Najwyższy odpowiedział 24 lipca 2026 roku, a pismo wpłynęło do Sejmu 29 lipca 2026 roku.

Głównym punktem sporu jest to, czy zmiana w ogóle jest potrzebna. Autorzy projektu twierdzą, że brak ustawowego obowiązku publikacji to luka ograniczająca jawność działania Trybunału Stanu. Sąd Najwyższy odpowiada, że to fałszywe założenie - Trybunał od dawna publikuje swoje rozstrzygnięcia dobrowolnie, więc problem, który projekt ma rozwiązywać, w praktyce nie istnieje. Drugi sporny wątek to natychmiastowa publikacja jeszcze nieostatecznych wyroków - zdaniem Sądu Najwyższego mogłaby ona krzywdząco wpływać na reputację osób oskarżonych przed Trybunałem, zanim sprawa się zakończy.