Umowa o wspólnym pożyciu: kolejna poprawka przyjęta

Posłowie głosowali nad jedną z poprawek zgłoszonych na ostatnim etapie prac nad ustawą, która wprowadza do polskiego prawa nową instytucję dla par żyjących razem bez ślubu - tzw. umowę o wspólnym pożyciu. Głosowanie dotyczyło nie samej głównej ustawy, tylko towarzyszącego jej dokumentu, który dopasowuje inne obowiązujące ustawy (m.in. przepisy o zamówieniach publicznych) do nowego statusu prawnego. Poprawka została przyjęta, więc trafiła do ostatecznego tekstu przepisów uchwalonych tego samego dnia, 29 maja 2026 r.

Dokładna treść tej pojedynczej poprawki nie została podana w dostępnych materiałach. Z powiązanych dokumentów wynika jednak, że tego rodzaju poprawki w tym miejscu ustawy dopasowują przepisy o zamówieniach publicznych i inne ustawy do nowego statusu prawnego par żyjących bez ślubu - w szczególności zasady wyłączania się z przetargów przy podejrzeniu konfliktu interesów.

Poprawka powstała podczas prac Komisji Nadzwyczajnej zajmującej się rządowym projektem ustawy o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu, na etapie przygotowywania sprawozdania przed trzecim czytaniem.

Jeśli organizujesz przetargi w urzędzie, gminie lub spółce publicznej i jesteś stroną umowy o wspólnym pożyciu, po wejściu w życie tych przepisów będziesz musiał wyłączyć się z takiego postępowania na tych samych zasadach, co dziś obowiązują małżonków - dotyczy to też sytuacji, gdy stroną umowy z osobą zaangażowaną w przetarg jest bliski krewny. Dla zdecydowanej większości obywateli, którzy nie zajmują się przetargami publicznymi, ta konkretna poprawka nie ma bezpośredniego znaczenia w codziennym życiu.

Za przyjęciem poprawki głosowało 232 posłów, przeciw było 194, nikt się nie wstrzymał. Niemal jednolicie na tak głosowały kluby koalicji rządzącej: Koalicja Obywatelska (153 za, 0 przeciw), Polska 2050 (11 za), Lewica (20 za), Centrum (14 za) oraz PSL-Trzecia Droga (26 za, 4 przeciw). Przeciw byli niemal wszyscy posłowie Prawa i Sprawiedliwości (171 przeciw, 0 za), Konfederacji (10 przeciw), Konfederacji Korony Polskiej (3 przeciw) i klubu Demokracja (3 przeciw). To typowy układ sił znany z innych głosowań nad tą ustawą - koalicja kontra opozycja.

Dokument nie zawiera osobnej Oceny Skutków Regulacji dla tej pojedynczej poprawki. W praktyce jej przyjęcie oznacza, że przepisy o zamówieniach publicznych zostaną donastrojone tak, by osoby będące stronami umowy o wspólnym pożyciu podlegały tym samym zasadom wyłączania się z przetargów, co dziś dotyczą małżonków - ma to zapobiegać konfliktom interesów przy wydawaniu publicznych pieniędzy. Urząd Zamówień Publicznych zwracał uwagę, że część takich zmian bywa szersza niż to konieczne, obejmując też krewnych partnera.

Głosowanie odbyło się podczas trzeciego czytania, na posiedzeniu nr 58, tuż przed ostatecznym uchwaleniem całej ustawy 29 maja 2026 r. Poprawki zgłaszane na tym etapie to ostatnia szansa na zmianę tekstu, zanim trafi on do Senatu.

Choć sama poprawka ma charakter techniczny, głosowanie wpisuje się w szerszy spór wokół całej ustawy. Prawo i Sprawiedliwość oraz Konfederacja sprzeciwiały się nowym przepisom uznającym pary żyjące bez ślubu, powołując się m.in. na stanowisko Sądu Najwyższego, który wskazywał na wątpliwości co do zgodności takich rozwiązań z konstytucyjną definicją małżeństwa. Z drugiej strony organizacje broniące praw człowieka, jak Amnesty International, krytykowały projekt z odwrotnego powodu - jako zbyt ostrożny wobec par jednopłciowych i niespełniający w pełni wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.

W klubie PSL-Trzecia Droga doszło do wyraźnego podziału: 26 posłów poparło poprawkę, ale 4 zagłosowało przeciw. Podobnie u posłów niezrzeszonych - 4 głosy za, 3 przeciw. To odstaje od pełnej jednolitości widocznej w największych klubach: Koalicja Obywatelska, Prawo i Sprawiedliwość oraz Konfederacja głosowały praktycznie w komplecie zgodnie z linią klubu.