Rozpoczęte doktoraty dokończą się mimo słabszej oceny

Posłowie głosowali nad wnioskiem, by odrzucić w całości projekt ustawy regulującej skutki niedawnej oceny jakości działalności naukowej uczelni, instytutów Polskiej Akademii Nauk i innych placówek badawczych za lata 2022-2025. Wniosek o odrzucenie przepadł - 197 posłów było za odrzuceniem, 230 przeciw - więc projekt przetrwał i tego samego dnia został ostatecznie uchwalony przez Sejm. W praktyce nowe przepisy chronią doktorantów i placówki naukowe, które w wyniku tej oceny straciły prawo do nadawania doktoratów, dając im czas na dokończenie już rozpoczętych przewodów doktorskich zamiast natychmiastowego ich przerwania.

• Placówka, która w wyniku oceny za lata 2022-2025 dostała niższą kategorię naukową B (zamiast wymaganej B+ lub wyższej) w danej dziedzinie: dziś traciłaby prawo do nadawania doktoratów natychmiast → po zmianie może dokończyć już rozpoczęte przewody doktorskie, ale nie może otwierać nowych, aż do wyniku kolejnej oceny za lata 2026-2029.
• Placówka z jeszcze niższą kategorią C: nie może kontynuować przewodów doktorskich we własnym zakresie - przejmuje je inna instytucja, wskazana przez Radę Doskonałości Naukowej.
• Szkoły doktorskie prowadzone przez placówki z kategorią B mogą dokończyć kształcenie doktorantów już przyjętych, ale muszą wstrzymać rekrutację nowych roczników w danej dziedzinie.
• Jeśli przy kolejnej ocenie (za lata 2026-2029) placówka odzyska kategorię B+ lub wyższą, automatycznie odzyskuje prawo do nadawania doktoratów i przyjmowania nowych doktorantów.
• Gdy placówka ostatecznie straci uprawnienia, koszt dokończenia doktoratu w innej instytucji pokrywa ta placówka, w której doktorant się kształcił - nie sam doktorant.

Projekt złożył rząd (Rada Ministrów) jako reakcję na liczne krytyczne uwagi uczelni i instytutów naukowych, obawiających się nagłej utraty prawa do nadawania doktoratów po ocenie jakości nauki za lata 2022-2025.

Jeśli jesteś doktorantem w szkole doktorskiej prowadzonej przez uczelnię, instytut PAN lub inną placówkę badawczą, która w wyniku oceny za lata 2022-2025 dostała niższą kategorię naukową (B lub C) w twojej dziedzinie - ta ustawa chroni cię przed przerwaniem nauki w trakcie. Będziesz mógł dokończyć rozpoczęty przewód doktorski, choć twoja placówka nie przyjmie już nowych roczników w tej dziedzinie, dopóki nie poprawi wyniku kolejnej oceny. Jeśli jesteś pracownikiem naukowym lub władzami takiej placówki - masz teraz jasne zasady dalszego prowadzenia już otwartych przewodów, zamiast nagłej utraty uprawnień z dnia na dzień. Dokument nie podaje, ile dokładnie placówek ani ilu doktorantów to obejmie - dotyczy jednak każdego, kto w chwili ogłoszenia wyników oceny miał już wszczęty przewód doktorski lub rozpoczęte studia w szkole doktorskiej.

Wynik podzielony: 197 posłów chciało odrzucić projekt w całości, 230 było przeciw odrzuceniu - wniosek przepadł. Za odrzuceniem głosowała niemal cała Prawo i Sprawiedliwość (174 za, 0 przeciw) oraz Konfederacja (12 za, 0 przeciw). Przeciw odrzuceniu, czyli za dalszymi pracami nad ustawą, głosowały kluby koalicji rządzącej: Koalicja Obywatelska (1 za, 150 przeciw), Polska 2050 (1 za, 10 przeciw), PSL-Trzecia Droga (1 za, 28 przeciw), Lewica (0 za, 20 przeciw) i Centrum (0 za, 14 przeciw). Podział pokrywa się z linią koalicja rządząca kontra opozycja.

Ustawa nie zawiera odrębnej Oceny Skutków Regulacji (OSR) z konkretnymi liczbami czy kwotami. Z treści projektu wynika, że zyskują doktoranci i placówki, które w wyniku oceny za lata 2022-2025 spadły do kategorii B lub C - dostają czas do wyniku kolejnej oceny (za lata 2026-2029) na dokończenie rozpoczętych przewodów doktorskich i już trwających roczników w szkołach doktorskich. Tracą natomiast możliwość przyjmowania nowych doktorantów i otwierania nowych przewodów od razu po ogłoszeniu wyniku oceny. Rada Doskonałości Naukowej dostaje nowe zadanie - wyznaczanie instytucji przejmującej przewody z placówek, które spadły do najniższej kategorii C. Ustawa wchodzi w życie 14 dni od ogłoszenia.

Głosowanie dotyczyło wniosku o odrzucenie projektu w całości podczas III czytania na posiedzeniu Sejmu 29 maja 2026 r. Wniosek przepadł, ustawę uchwalono tego samego dnia, a następnie skierowano do Senatu i do podpisu Prezydenta.

Głosowanie było wyraźnie podzielone politycznie (197:230), choć nie dotyczyło treści ustawy, lecz wniosku o jej całkowite odrzucenie. Za odrzuceniem opowiedziała się opozycja - PiS niemal w komplecie oraz Konfederacja. Kluby koalicji rządzącej broniły dalszych prac nad projektem. Dokument nie zawiera transkryptu debaty, więc dokładne argumenty stron nie są znane - z układu głosów widać jedynie, że spór miał charakter polityczny, a nie merytoryczny rozłam wewnątrz jednego obozu.

W klubach koalicji rządzącej pojawiły się pojedyncze odstępstwa od linii: po jednym pośle z Koalicji Obywatelskiej, Polski 2050 i PSL-Trzeciej Drogi zagłosowało za odrzuceniem projektu, mimo że reszta tych klubów była zdecydowanie przeciw. To jednostkowe przypadki, które nie wpłynęły na ostateczny wynik głosowania.