Rządowy projekt ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z wynikami ewaluacji jakości działalności naukowej za lata 2022-2025.

Rząd proponuje jednorazową, tymczasową łatę bezpieczeństwa dla uczelni i instytutów naukowych, które w wyniku właśnie kończącej się oceny jakości nauki za lata 2022-2025 (tzw. druga ewaluacja) dostaną słabszą ocenę niż dotychczas. Bez tej ustawy taka instytucja natychmiast traciłaby prawo do nadawania stopnia doktora i musiałaby przerwać prowadzenie szkoły doktorskiej, nawet jeśli w środku byłyby otwarte, niedokończone przewody doktorskie. Projekt daje kilka lat okresu przejściowego na dokończenie rozpoczętych spraw i wykształcenie już przyjętych doktorantów, zanim uprawnienia zostaną ostatecznie odebrane albo przywrócone.

• Instytucja, która dostanie ocenę B (średnią) w danej dziedzinie, będzie mogła dokończyć już wszczęte przewody doktorskie, ale nie będzie mogła przyjmować nowych kandydatów do obrony - aż do wyników kolejnej oceny w latach 2026-2029.
• Instytucja, która dostanie ocenę C (najsłabszą), od razu traci prawo do prowadzenia przewodów doktorskich - dokończy je inna instytucja, wskazana przez instytucję nadzorującą doktoraty w kraju.
• Jeśli przy kolejnej ocenie (2026-2029) instytucja znów dostanie B lub C, ostatecznie traci prawo do nadawania doktoratów w tej dziedzinie.
• Szkoły doktorskie z oceną B mogą dalej uczyć już przyjętych doktorantów, ale nie mogą przyjmować nowych - do czasu kolejnej oceny.
• Jeśli uczelnia straci prawo do nadawania doktoratu, koszt obrony doktoratu w innej instytucji pokryje ta uczelnia, która prowadziła kształcenie doktoranta.

Projekt złożył rząd. Uzasadnienie wprost powołuje się na liczne uwagi i krytyczne opinie środowiska naukowego wobec skutków, jakie ocena jakości nauki za lata 2022-2025 mogłaby wywołać dla ciągłości doktoratów i szkół doktorskich.

Ta ustawa nie dotyczy przeciętnego obywatela bezpośrednio - dotyczy głównie pracowników nauki, doktorantów i uczelni. Jeśli jesteś doktorantem w szkole doktorskiej, która właśnie dostała słabszą ocenę naukową, to w praktyce dokończysz studia i obronisz pracę tam, gdzie zacząłeś (albo - przy najgorszej ocenie - w innej wskazanej instytucji), a nie zostaniesz nagle „zawieszony w próżni” bez możliwości obrony. Jeśli jesteś pracownikiem naukowym na uczelni z niższą kategorią, twoja jednostka nie straci od razu wszystkich uprawnień doktorskich, tylko dostanie czas na poprawę wyniku przy następnej ocenie.

Do druku nie dołączono opinii zewnętrznych instytucji (np. Prokuratora Generalnego, Krajowej Rady Izb Rolniczych, Biura Analiz Sejmowych) ani wyników konsultacji publicznych.

Dokument nie zawiera odrębnej Oceny Skutków Regulacji (OSR) z konkretnymi kwotami ani liczbą instytucji, których to dotyczy. Uzasadnienie wskazuje jedynie skutki jakościowe: instytucje z niższą oceną naukową zyskują czas na dokończenie rozpoczętych spraw doktorskich zamiast tracić uprawnienia z dnia na dzień, a doktoranci nie tracą możliwości obrony pracy. Koszt dokończenia doktoratu w innej instytucji, gdy uczelnia macierzysta straci uprawnienia, ma ponieść ta uczelnia, a nie doktorant ani instytucja przejmująca sprawę. Autorzy projektu zaznaczają, że ustawa nie wpływa na małe i średnie firmy oraz nie wymaga specjalnych przepisów przejściowych ani zgody instytucji unijnych.

To odrębna, jednorazowa ustawa - nie zmienia głównej ustawy o szkolnictwie wyższym, tylko wprowadza obok niej czasowe wyjątki związane z jedną konkretną oceną naukową (za lata 2022-2025). Ustawa ma wejść w życie 14 dni po ogłoszeniu.