Słaba ocena nauki: doktoranci nie stracą studiów

Sejm głosował nad całością projektu ustawy, która reguluje skutki niedawnej oceny jakości pracy naukowej polskich uczelni i instytutów za lata 2022-2025. Jeśli dana jednostka - na przykład wydział uczelni czy instytut Polskiej Akademii Nauk - dostała słabszą ocenę, traci część uprawnień, na przykład prawo do nadawania stopni naukowych. Ustawa mówi, co dzieje się wtedy z osobami, które są w trakcie doktoratu albo innych postępowań w takiej jednostce - w praktyce mogą dokończyć naukę tam, gdzie zaczęli, a w najgorszym razie zostaną przeniesieni do innej, wskazanej instytucji.

• Doktoranci w jednostkach z najsłabszą oceną: dziś groziłaby im utrata możliwości dokończenia i obrony pracy → po zmianie dokończą naukę w miejscu, gdzie zaczęli, albo zostaną przeniesieni do innej, wskazanej instytucji.
• Uprawnienia do nadawania stopni naukowych: dziś zależą wyłącznie od bieżącego wyniku oceny jednostki → po zmianie ustawa wprowadza szczególne, przejściowe zasady chroniące osoby będące już w trakcie postępowań, mimo utraty uprawnień przez ich jednostkę.
• Finansowanie uczelni i instytutów naukowych: dziś powiązane bezpośrednio z wynikiem oceny jakości działalności naukowej → po zmianie ustawa reguluje szczególny sposób rozliczenia skutków tegorocznej oceny.

Projekt wniósł rząd (Rada Ministrów), a w Sejmie procedowały go Komisja do Spraw Deregulacji oraz Komisja Edukacji i Nauki. Ustawa powstała jako odpowiedź na wyniki niedawnej oceny jakości działalności naukowej za lata 2022-2025.

Zmiana nie dotyczy przeciętnego obywatela wprost, ale mocno odczują ją osoby pracujące i studiujące w nauce. Jeśli jesteś doktorantem w szkole doktorskiej, która przez ostatnią ocenę jakości badań straciła prawo do nadawania stopni - nie zostajesz nagle bez możliwości obrony pracy, tylko kończysz przewód tam, gdzie zacząłeś, albo w innej, wskazanej placówce. Jeśli pracujesz naukowo na uczelni albo w instytucie Polskiej Akademii Nauk, ustawa pośrednio wpływa na twoje miejsce pracy, bo od wyniku oceny zależy między innymi finansowanie jednostki. Dokument nie podaje, ilu dokładnie doktorantów czy pracowników nauki to obejmie.

Wynik był wyraźnie podzielony: 230 głosów za, 194 przeciw, nikt się nie wstrzymał. Za głosowały kluby koalicji rządzącej: KO (151 za), PSL-TD (27 za), Lewica (20 za), Centrum (14 za), Polska2050 (10 za) oraz 4 posłów niezrzeszonych. Przeciw był w komplecie klub PiS (174 przeciw) i Konfederacja (12 przeciw), a także mniejsze kluby Demokracja (3 przeciw) i Konfederacja_KP (2 przeciw) oraz 3 posłów niezrzeszonych. Podział głosów pokrywa się niemal dokładnie z linią koalicja rządząca - opozycja.

Dokument nie zawiera w dostępnym kontekście Oceny Skutków Regulacji (OSR), więc nie da się podać dokładnych kwot ani liczby objętych postępowań. Jakościowo: doktoranci i osoby w trakcie przewodów w jednostkach z niższą oceną zyskują pewność, że dokończą naukę bez przerwy. Uczelnie i instytuty, które straciły uprawnienia, będą musiały przekazać część swoich zadań innym, wskazanym jednostkom. Instytucje odpowiedzialne za nadzór nad nauką i szkołami doktorskimi będą musiały obsłużyć proces przenoszenia postępowań i rozliczenia skutków oceny.

Projekt rządowy wpłynął do Sejmu 29 kwietnia 2026 r., przeszedł przez komisje i trzy czytania, a 29 maja 2026 r. Sejm uchwalił go w całości. Senat zajął stanowisko 25 czerwca 2026 r., a 26 czerwca ustawę przekazano Prezydentowi do podpisu.

Głosowanie było wyraźnie podzielone politycznie: cała koalicja rządząca (KO, Polska2050, PSL-TD, Lewica, Centrum) głosowała za, a niemal cały klub PiS i Konfederacja - przeciw. Z dostępnych danych nie wynika, jakie konkretne zarzuty merytoryczne zgłaszała opozycja wobec samej treści ustawy - podział głosów wygląda bardziej na spór polityczny koalicja-opozycja niż na spór o konkretne rozwiązania dotyczące skutków oceny nauki.