Do druku nr 2110 - opinia SN

Ten dokument to opinia Sądu Najwyższego w sprawie rządowego projektu ustawy, który ma wprowadzić nowy status prawny dla osób żyjących w nieformalnym związku - bez ślubu - oraz umożliwić im zawarcie tzw. umowy o wspólnym pożyciu, regulującej wspólne sprawy majątkowe i osobiste. Sąd Najwyższy ocenia ten pomysł negatywnie, powtarzając stanowisko sprzed kilkunastu lat wobec podobnego projektu - jego zdaniem tworzenie takiej instytucji koliduje z konstytucyjną ochroną małżeństwa jako związku kobiety i mężczyzny.

• Rządowy projekt wprowadza nowe pojęcie prawne - status osoby najbliższej w związku dla osób w nieformalnej relacji, które nie zawarły małżeństwa.
• Projekt przewiduje możliwość zawarcia umowy o wspólnym pożyciu - formalnego dokumentu regulującego niektóre sprawy majątkowe i osobiste par żyjących razem bez ślubu.
• Sąd Najwyższy ocenia ten pomysł negatywnie, powołując się na swoje stanowisko z 2011 roku wobec podobnego, wcześniejszego projektu ustawy o związkach partnerskich.
• Zdaniem Sądu Najwyższego przepis Konstytucji chroniący małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny ogranicza możliwości ustawodawcy w tworzeniu odrębnej instytucji prawnej o zbliżonym charakterze.

Projekt złożył rząd (Rada Ministrów) jako projekt rządowy. Analizowany dokument to opinia Sądu Najwyższego, a nie uzasadnienie samego projektu, więc szczegółowa motywacja rządu nie jest w nim opisana.

Ta sprawa dotyczy przede wszystkim par, które mieszkają razem i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, ale nie zawarły małżeństwa - zarówno par różnej, jak i tej samej płci. Jeśli żyjesz z partnerem lub partnerką bez ślubu, projekt miał dać wam możliwość formalnego uregulowania wspólnych spraw majątkowych, na przykład mieszkania czy oszczędności, bez konieczności zawierania małżeństwa. W praktyce jednak stanowisko Sądu Najwyższego oznacza realne ryzyko, że nawet gdyby ustawa weszła w życie, mogłaby zostać zaskarżona jako niezgodna z konstytucją - a to rodzi niepewność co do trwałości nowych przepisów dla osób, które chciałyby z nich skorzystać.

Do tego druku dołączono opinię Sądu Najwyższego, podpisaną przez Pierwszą Prezes Sądu Najwyższego dr hab. Małgorzatę Manowską. Sąd Najwyższy ocenia projekt negatywnie i podtrzymuje stanowisko wyrażone już w 2011 roku wobec podobnego, wcześniejszego projektu ustawy o związkach partnerskich - wskazuje, że pomysł koliduje z przepisem Konstytucji chroniącym małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny oraz ogranicza możliwości ustawodawcy w tworzeniu odrębnej instytucji prawnej o zbliżonym charakterze. W analizowanym dokumencie nie ma innych opinii, np. Prokuratora Generalnego czy organizacji społecznych - mogły zostać wydane osobno, ale nie są tu dostępne.

Dokument nie zawiera Oceny Skutków Regulacji (OSR) - to opinia prawna, a nie projekt ustawy z analizą kosztów i skutków. Z treści opinii wynika jednak istotna konsekwencja praktyczna: nawet jeśli ustawa zostanie podpisana przez Prezydenta, stanowisko Sądu Najwyższego może stać się argumentem w ewentualnej sprawie przed Trybunałem Konstytucyjnym (TK) o zbadanie zgodności nowych przepisów z konstytucją. Dla par korzystających z nowego statusu prawnego oznaczałoby to niepewność - przepisy mogłyby zostać unieważnione już po ich wejściu w życie, co wpłynęłoby na ważność zawartych umów o wspólnym pożyciu.

Sąd Najwyższy wydał tę opinię 26 stycznia 2026 r. na prośbę Kancelarii Sejmu z 5 stycznia 2026 r., w toku prac nad projektem. Według aktualnego stanu proces ustawodawczy zakończył się już w Sejmie i Senacie - ustawę przekazano Prezydentowi do podpisu.

Projekt budzi spór typowy dla debaty o prawach par niezamężnych. Zwolennicy podkreślają, że osoby żyjące razem bez ślubu potrzebują prawnej ochrony w sprawach majątkowych, spadkowych czy medycznych. Przeciwnicy - w tym Sąd Najwyższy - uważają, że tworzenie odrębnej instytucji prawnej dla takich związków narusza konstytucyjną ochronę małżeństwa jako związku kobiety i mężczyzny i przekracza granice, w jakich może działać ustawodawca.