Do druku nr 2110 - opinia GIP

Ten dokument to opinia Głównego Inspektora Pracy (szefa Państwowej Inspekcji Pracy) w sprawie rządowego projektu ustawy, która wprowadza w polskim prawie nowy status - osoby najbliższej - dla ludzi żyjących w związku bez ślubu, oraz umożliwia im podpisanie umowy regulującej ich wspólne życie. Projekt przygotował rząd, a Sejm już go uchwalił - ustawa czeka teraz na podpis Prezydenta. Inspektor pracy w tym piśmie odpowiada tylko na pytanie: czy nowe przepisy wpłyną na to, jak jego urząd kontroluje pracodawców.

• Ustawa wprowadza nowy status prawny osoby najbliższej dla ludzi żyjących w nieformalnym związku - dziś takie osoby nie mają praw, jakie automatycznie mają małżonkowie czy rodzina.
• Pozwala parom podpisać formalną umowę o wspólnym pożyciu, która ma uregulować ich wzajemne relacje.
• Część przepisów dotyczy też spraw pracowniczych - jak podaje Główny Inspektor Pracy, chodzi o wypłaty i uprawnienia związane z zatrudnieniem, które dziś przysługują np. tylko rodzinie pracownika.

Ten konkretny dokument to jednak nie sama ustawa, tylko krótka opinia jednej instytucji - pełnej listy zmian nie zawiera.

Projekt ustawy przygotował rząd (dokument sam określa go jako „rządowy”). Niniejsze pismo to nie projekt, lecz opinia zewnętrznej instytucji - Głównego Inspektora Pracy - który odpowiadał na prośbę Kancelarii Sejmu o ocenę projektu.

Jeśli żyjesz z partnerem czy partnerką bez ślubu, ta ustawa daje wam możliwość formalnego potwierdzenia, że jesteście dla siebie „osobami najbliższymi” - czyli uzyskania części praw, jakie dziś mają tylko małżonkowie i rodzina. Jeśli jesteś pracownikiem lub pracodawcą, dotyczy cię to pośrednio: z pisma Głównego Inspektora Pracy wynika, że nowy status może mieć znaczenie przy niektórych wypłatach i uprawnieniach związanych z zatrudnieniem, które dotąd przysługiwały tylko osobom spokrewnionym lub małżonkom. Inspektor zapewnia jednak, że dla samej Państwowej Inspekcji Pracy - czyli urzędu, który kontroluje firmy - nic się nie zmienia w sposobie prowadzenia kontroli.

Główny Inspektor Pracy nie zgłosił żadnych uwag do projektu ustawy o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu. W piśmie wyjaśnił, dlaczego: przepisy częściowo dotyczą wypłat i uprawnień związanych z zatrudnieniem, ale sformułowania w projekcie nie mają wpływu na to, jakie decyzje i środki prawne wydają inspektorzy pracy podczas kontroli firm. Innymi słowy - inspekcja przeanalizowała projekt pod kątem swoich kompetencji i nie widzi w nim niczego, co utrudniałoby jej pracę. Do tego pisma nie dołączono innych opinii ani stanowisk instytucji.

Ten dokument nie zawiera Oceny Skutków Regulacji (OSR) - to tylko krótka opinia jednej instytucji, nie cała analiza skutków ustawy. Z treści pisma wynika jedno konkretne następstwo: przyjęcie ustawy nie zmieni sposobu, w jaki Państwowa Inspekcja Pracy prowadzi kontrole u pracodawców ani jakie środki prawne może stosować. Szerszych skutków finansowych czy społecznych - np. ile osób skorzysta z nowego statusu - to pismo nie opisuje; takie informacje powinny znajdować się w uzasadnieniu i OSR samego projektu ustawy, których treści nie ma w tym dokumencie.

Ustawa o statusie osoby najbliższej została już uchwalona przez Sejm i trafiła do Prezydenta do podpisu. Niniejsza opinia Głównego Inspektora Pracy wpłynęła 26 stycznia 2026 r. jako odpowiedź na prośbę Kancelarii Sejmu z 5 stycznia 2026 r. o ocenę projektu.