Do druku nr 2110 - opinia KRS

Krajowa Rada Sądownictwa (KRS) - organ pilnujący niezależności sądów - wydała negatywną opinię o rządowym projekcie ustawy, który miał pozwolić dwóm dorosłym osobom żyjącym razem bez ślubu na podpisanie u notariusza specjalnej umowy o wspólnym pożyciu. Taka umowa miała dawać im status „osoby najbliższej” i część praw znanych dziś małżonkom, niezależnie od tego, czy para jest różnej, czy tej samej płci. KRS uznała, że pomysł w praktyce tworzy instytucję konkurencyjną wobec małżeństwa, co jej zdaniem narusza Konstytucję RP.

• Projekt wprowadza nową umowę cywilną - umowę o wspólnym pożyciu - którą dwie pełnoletnie osoby podpisują osobiście przed notariuszem.
• Podpisanie umowy daje status „osoby najbliższej w związku”, czyli prawo do uczestniczenia w sprawach partnera podobnie jak dziś robią to małżonkowie.
• Z umowy mogą skorzystać zarówno pary różnej, jak i tej samej płci - projekt opiera się na zasadzie równości i braku dyskryminacji.
• To już druga próba rządu uregulowania związków nieformalnych - poprzedni pomysł związków partnerskich z połowy 2025 roku też dostał negatywną opinię KRS, a nowa wersja tylko usunęła przepisy dotyczące dzieci.
• KRS ocenia, że projekt w praktyce kopiuje formułę małżeństwa pod względem warunków zawarcia i skutków prawnych, co jej zdaniem wymagałoby zmiany Konstytucji, a nie zwykłej ustawy.

Projekt to inicjatywa rządu. Uzasadnienie wskazuje, że celem jest umożliwienie parom w związkach nieformalnych - bez względu na płeć - formalnego potwierdzenia relacji na zasadach równości i niedyskryminacji.

Zmiana dotyczy przede wszystkim par, które mieszkają razem i prowadzą wspólne gospodarstwo, ale nie wzięły ślubu - zarówno par kobiety i mężczyzny, jak i par jednopłciowych. Jeśli żyjesz z partnerem bez ślubu i chcielibyście mieć np. prawo do informacji o jego stanie zdrowia w szpitalu albo łatwiej uregulować wspólne sprawy majątkowe - projekt dawał wam do tego formalną drogę, bez konieczności zawierania małżeństwa. Dotyczy to też notariuszy, którzy mieliby obsługiwać nowy rodzaj umowy. Ponieważ KRS oceniła projekt negatywnie z powodów konstytucyjnych, jego dalszy los - w tym możliwe zaskarżenie do Trybunału Konstytucyjnego - może zdecydować, czy i kiedy takie pary faktycznie zyskają nowe uprawnienia.

Do projektu dołączono negatywną opinię Krajowej Rady Sądownictwa (KRS) - organu reprezentującego sędziów. KRS przypomina, że już w lipcu 2025 roku negatywnie oceniła wcześniejszy pomysł związków partnerskich, a obecny projekt uznaje za w istocie tę samą propozycję, tylko bez przepisów dotyczących dzieci. Rada podkreśla, że Konstytucja RP chroni małżeństwo wyłącznie jako związek kobiety i mężczyzny, a stworzenie w zwykłej ustawie podobnej instytucji dla innych związków - niezależnie od płci - byłoby możliwe tylko przez zmianę Konstytucji. Rada zwraca też uwagę na fragment oceny skutków regulacji, w którym autorzy projektu opowiadają się za uznawaniem w Polsce małżeństw osób tej samej płci zawartych za granicą - KRS ocenia to jako niepokojące. Do tego pisma nie dołączono innych opinii, np. Prokuratora Generalnego czy Sądu Najwyższego - dokument zawiera wyłącznie stanowisko KRS.

Ocena Skutków Regulacji (OSR) do tego projektu nie podaje w tym dokumencie żadnych liczb ani kosztów wdrożenia - nie wiadomo, ile par mogłoby skorzystać z nowej umowy ani ile miałoby to kosztować budżet czy notariuszy. Jedyny konkretny wątek z OSR przywołany przez KRS to zapowiedź, że państwo miałoby uznawać w Polsce małżeństwa osób tej samej płci zawarte za granicą - co samo w sobie byłoby istotną zmianą praktyki urzędów, np. USC, wobec takich par. Gdyby projekt wszedł w życie mimo zastrzeżeń KRS, największą niepewność rodzi ryzyko zaskarżenia ustawy do Trybunału Konstytucyjnego (TK), co mogłoby zablokować jej stosowanie już po uchwaleniu.

Opinię KRS wydano 10 lutego 2026 r., na wczesnym etapie prac nad rządowym projektem z końca grudnia 2025 r. Od tamtej pory ustawa przeszła przez Sejm i Senat i czeka już na podpis Prezydenta.

Spór dotyczy tego, czy nowa umowa o wspólnym pożyciu to w praktyce „małżeństwo bez ślubu”. Rząd argumentuje, że chodzi o równe traktowanie wszystkich par bez względu na płeć i wypełnienie luki prawnej dla osób żyjących razem bez formalnego związku. Krajowa Rada Sądownictwa odpowiada, że Konstytucja RP chroni wyłącznie małżeństwo kobiety i mężczyzny, a stworzenie zwykłą ustawą podobnej instytucji dla innych związków - w tym par jednopłciowych - wymagałoby zmiany Konstytucji, a nie nowej ustawy. Dodatkowym punktem sporu jest propozycja uznawania w Polsce zagranicznych małżeństw jednopłciowych, którą KRS ocenia krytycznie.