Do druku nr 2110 - opinia KRD

To jest opinia Krajowej Reprezentacji Doktorantów - organizacji reprezentującej doktorantów w Polsce - na temat dwóch rządowych projektów ustaw. Projekty te wprowadzają do polskiego prawa zupełnie nową instytucję: status osoby najbliższej, który para (niekoniecznie małżeństwo) może uzyskać, podpisując specjalną umowę cywilną zwaną 'umową o wspólnym pożyciu'. Krajowa Reprezentacja Doktorantów ocenia ten pomysł krytycznie i wskazuje, że w obecnym kształcie projekt wymaga gruntownej przeróbki.

• Powstaje nowa umowa cywilna - 'umowa o wspólnym pożyciu' - która da parom niebędącym małżeństwem status osoby najbliższej, dziś zarezerwowany głównie dla małżonków i najbliższej rodziny.
• Pary z taką umową zyskają możliwość wspólnego rozliczania podatku dochodowego, tak jak dziś mogą to robić małżonkowie.
• Partnerzy z umową trafią do najkorzystniejszej, pierwszej grupy podatkowej i będą zwolnieni z podatku od spadków i darowizn - dziś takie zwolnienie mają tylko najbliżsi krewni i małżonkowie.
• Pojawią się zwolnienia z podatku od niektórych umów, np. pożyczek czy zamiany nieruchomości między partnerami, oraz preferencje w podatku akcyzowym.
• Zmiany obejmą jednocześnie wiele różnych ustaw naraz - od podatkowych po administracyjne - co samo w sobie rodzi ryzyko niespójności przepisów.

Same projekty ustaw złożył rząd. Tę konkretną, krytyczną opinię przygotowała Krajowa Reprezentacja Doktorantów, reprezentowana przez wiceprzewodniczącego Pawła Marczaka, 20 marca 2026 r.

Zmiana dotyczy przede wszystkim osób, które żyją razem, ale nie wzięły ślubu - na przykład par po rozwodzie, które nie chcą ponownie się żenić, albo osób starszych mieszkających razem i chcących się wzajemnie zabezpieczyć. Jeśli jesteś w takim związku i podpiszesz umowę o wspólnym pożyciu, w praktyce zyskasz prawa zbliżone do małżeńskich - na przykład przy wspólnym rozliczeniu podatku dochodowego czy dziedziczeniu bez podatku od spadku. Jeśli jesteś podatnikiem albo po prostu płacisz podatki jak większość Polaków, warto wiedzieć, że Krajowa Reprezentacja Doktorantów ostrzega przed ryzykiem, że taka umowa - łatwa do zawarcia i równie łatwa do rozwiązania - może być wykorzystywana głównie po to, by uniknąć podatku, a nie po to, by realnie uregulować życie rodzinne.

Do druku dołączono opinię Krajowej Reprezentacji Doktorantów, która ocenia projekt negatywnie. Organizacja przyznaje, że problem osób żyjących w związkach nieformalnych jest realny, ale wskazuje, że obowiązujące prawo już dziś daje im wiele narzędzi - upoważnienia medyczne, testamenty, pełnomocnictwa - więc nowa instytucja nie jest bezwzględnie konieczna. Krajowa Reprezentacja Doktorantów podkreśla też, że przyznanie ulg podatkowych łatwo zawieranym i równie łatwo rozwiązywalnym umowom grozi nadużyciami oraz może naruszać zasadę sprawiedliwości podatkowej, a samą konstrukcję ocenia jako wymagającą zasadniczego przepracowania. Do dokumentu nie dołączono opinii innych instytucji, takich jak Prokurator Generalny, Sąd Najwyższy czy Narodowy Bank Polski.

Krajowa Reprezentacja Doktorantów zwraca uwagę, że projekt nie przedstawia rzetelnej analizy tego, ile będzie kosztować rozszerzenie ulg podatkowych na nową grupę osób - a każda nowa ulga oznacza mniej pieniędzy we wpływach podatkowych państwa. Dokument nie podaje konkretnych kwot ani liczby osób, które mogłyby skorzystać z nowej umowy - Krajowa Reprezentacja Doktorantów ocenia skutki wyłącznie jakościowo, wskazując na ryzyko nadużyć podatkowych i ubytek dochodów budżetowych, bez szacunku w złotówkach.

To opinia do rządowych projektów ustaw (druki nr 2110 i 2111), złożona 20 marca 2026 r. i przyjęta przez Kancelarię Sejmu 26 marca 2026 r. - na etapie zbierania opinii przed dalszymi pracami sejmowymi.

Największym punktem sporu jest to, czy nowa umowa nie zaciera różnicy między małżeństwem a innymi związkami - Konstytucja RP przewiduje szczególną ochronę małżeństwa jako związku kobiety i mężczyzny, a Krajowa Reprezentacja Doktorantów uważa, że projekt może w to godzić. Drugi spór dotyczy podatków: rząd chce dać parom bez ślubu ulgi podobne do małżeńskich, a krytycy - jak Krajowa Reprezentacja Doktorantów - ostrzegają, że łatwa do zawarcia i zerwania umowa może stać się furtką do unikania podatków, zamiast realnie chronić rodziny.