Do druku nr 2288 - opinia Pracodawcy RP

Rząd chce zmienić dwie ustawy naraz: Ordynację podatkową oraz Kodeks karny skarbowy. Według uzasadnienia projektu celem zmian ma być poprawa relacji między podatnikami a urzędami skarbowymi oraz zwiększenie skuteczności działania tych urzędów. W praktyce projekt usuwa przepis, który dziś wydłuża czas, w jakim urząd może domagać się zapłaty zaległego podatku, jeśli wobec podatnika wszczęto sprawę karną skarbową - a w zamian wprowadza nowe narzędzie: sąd karny miałby móc nakazać zapłatę równowartości pieniężnej zaległego podatku, niezależnie od tego, czy sam dług podatkowy już się przedawnił.

• Znika przepis, który dziś automatycznie wydłuża czas na ściągnięcie zaległego podatku, gdy urząd skarbowy wszczyna wobec podatnika sprawę karną skarbową.
• Pojawia się nowa możliwość: sąd w sprawie karnej skarbowej będzie mógł nakazać oskarżonemu zapłatę równowartości pieniężnej zaległego podatku - nawet jeśli sam dług podatkowy już formalnie się przedawnił.
• Usunięty zostaje też powiązany z tą zmianą przepis kodeksu karnego skarbowego dotyczący przedawnienia spraw karnych skarbowych - opinia nie precyzuje jego pełnej treści, jedynie fakt sprzeciwu wobec jego uchylenia.

Projekt wniósł rząd - to "rządowy projekt ustawy", skierowany do Sejmu pod koniec lutego 2026 roku. Jako cel wskazano w uzasadnieniu poprawę relacji między podatnikami a urzędami skarbowymi oraz zwiększenie skuteczności ich działania.

Zmiana dotyczy przede wszystkim firm i osób prowadzących działalność gospodarczą, wobec których urzędy skarbowe prowadzą długie, wielowątkowe kontrole podatkowe lub celno-skarbowe. Jeśli jesteś przedsiębiorcą kontrolowanym przez urząd skarbowy, a kontrola nie zdąży się zakończyć przed upływem terminu przedawnienia podatku - po zmianie urząd może zamiast tego wszcząć wobec ciebie sprawę karną skarbową. Zdaniem Pracodawców RP taka sprawa karna nie musiałaby kończyć się wyłącznie karą - sąd mógłby też nakazać zapłatę równowartości pieniężnej zaległego podatku, mimo że formalnie dług podatkowy już wygasł. Oznacza to, że osoba, która dziś czułaby się bezpieczna po przedawnieniu podatku, może mimo to zostać zobowiązana do zapłaty - tyle że w ramach procesu karnego, a nie podatkowego.

Do projektu wpłynęła krytyczna opinia organizacji pracodawców Pracodawcy RP, złożona 11 marca 2026 roku. Organizacja sprzeciwia się zarówno usunięciu przepisu wiążącego dziś sprawy karne skarbowe z przedawnieniem, jak i wprowadzeniu nowego obowiązku zapłaty równowartości pieniężnej zaległości podatkowej w wyroku karnym. Zdaniem Pracodawców RP argumentacja rządu - łącząca te zmiany z usunięciem przepisu wydłużającego przedawnienie podatku - jest niespójna, bo ściganie karne w poważnych sprawach byłoby możliwe także bez tej zmiany. Organizacja ocenia, że projekt nie rozwiąże realnego problemu, czyli zbyt wolnego tempa pracy urzędów skarbowych, a zamiast tego przesunie spór z podatnikiem z postępowania podatkowego na postępowanie karne, co pogorszy, a nie poprawi relacje między podatnikami a fiskusem. Pracodawcy RP podkreślają też, że kluczowa zmiana przepisu o obowiązku zapłaty równowartości pieniężnej nie była poddana opiniom publicznym, i apelują o dalszą dyskusję nad rozwiązaniem chroniącym interes budżetu bez narażania obywateli na represję karną. Do druku nie dołączono innych opinii ani stanowisk instytucji.

Ten dokument to opinia zewnętrznej organizacji, nie zawiera więc Oceny Skutków Regulacji (OSR) ani szacunków kosztów wdrożenia zmian, ani informacji o dacie wejścia przepisów w życie. Na podstawie treści opinii można jednak wskazać praktyczne skutki: przedsiębiorcy objęci długimi kontrolami skarbowymi stracą pewność, że przedawnienie podatku definitywnie kończy sprawę - urząd zyska alternatywną drogę dochodzenia należności przez sąd karny. Urzędy skarbowe z kolei, zamiast być zmuszane do szybszego kończenia kontroli przed upływem terminu przedawnienia, będą mogły w razie opóźnień sięgnąć po ścieżkę karną - co zdaniem Pracodawców RP zmniejszy presję na usprawnienie ich pracy, zamiast ją zwiększyć.

To rządowy projekt zmiany Ordynacji podatkowej i Kodeksu karnego skarbowego, wniesiony do Sejmu pod koniec lutego 2026 roku. 11 marca 2026 r. wpłynęła krytyczna opinia Pracodawców RP; na obecnym etapie projekt oczekuje na skierowanie do dalszych prac.

Spór dotyczy tego, czy nowe narzędzie prawne jest uczciwe wobec podatników. Rząd argumentuje w uzasadnieniu, że zmiana jest konieczna, by móc doprowadzić do skazania sprawców poważnych przestępstw skarbowych w sprawach, w których zebrano już obszerny materiał dowodowy z wielowątkowych kontroli celno-skarbowych i podatkowych. Pracodawcy RP odpowiadają, że ten cel można osiągnąć bez nowego obowiązku zapłaty w wyroku karnym, bo ściganie karne pozostaje możliwe nawet po przedawnieniu samego podatku - realnym celem zmiany miałoby być, ich zdaniem, stworzenie dla urzędów skarbowych alternatywnej drogi odzyskania przedawnionych należności, kosztem większego ryzyka karnego dla podatników.