Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz ustawy - Kodeks karny skarbowy.

Rząd chce zmienić zasady, według których przedawniają się długi podatkowe, czyli to, po jakim czasie urząd skarbowy traci prawo do ściągnięcia zaległego podatku. Problem, który rozwiązuje ten projekt, polega na tym, że fiskus od lat wykorzystywał wszczynanie spraw karnych skarbowych tylko po to, żeby sztucznie wydłużyć czas na ściągnięcie podatku - sądy administracyjne i Rzecznik Praw Obywatelskich od dawna to krytykowały. Projekt zmienia dwie ustawy: Ordynację podatkową (czyli podstawowe zasady rozliczeń z fiskusem) oraz Kodeks karny skarbowy (przepisy o karach za przestępstwa podatkowe), żeby ukrócić te praktyki, ale jednocześnie dać skarbówce więcej czasu w kilku innych, bardziej uzasadnionych sytuacjach.

• Znika możliwość zawieszania biegu przedawnienia podatku przez samo wszczęcie sprawy karnej skarbowej - urząd nie będzie już mógł "kupować sobie czasu" na ściągnięcie podatku, otwierając postępowanie karne wyłącznie w tym celu.
• Koniec zasady, że dług podatkowy zabezpieczony hipoteką przymusową lub zastawem skarbowym nigdy się nie przedawnia - po zmianie bieg przedawnienia będzie tylko zawieszony, maksymalnie na 5 lat od wpisania zabezpieczenia.
• Wydłuża się o rok termin, w którym urząd może wymierzyć podatek od dochodów ukrywanych lub niemających pokrycia w oficjalnych zarobkach - dziś czasem urząd w ogóle nie zdążał wydać takiej decyzji.
• Jeśli podatnik złoży korektę zeznania obniżającą podatek albo zwiększającą zwrot lub stratę w ostatnim roku przed przedawnieniem, termin na sprawdzenie tej korekty wydłuży się o kolejne 12 miesięcy - dotyczy to korekt składanych od 1 stycznia 2027 r.
• W Kodeksie karnym skarbowym oddziela się karalność przestępstwa podatkowego od przedawnienia samego podatku - nawet jeśli dług podatkowy się przedawni, sprawcę nadal będzie można ścigać karnie, a sąd będzie mógł nakazać zapłatę równowartości przedawnionego podatku.

Projekt przygotował rząd, sprawą zajmuje się Minister Finansów. Powód: wieloletni spór o zgodność z konstytucją przepisów o przedawnieniu podatków, na który wskazywały sądy administracyjne i Rzecznik Praw Obywatelskich.

Ten projekt najbardziej odczują przedsiębiorcy i osoby, które miały lub mają spór z urzędem skarbowym o zaległy podatek - zwykłego podatnika płacącego pensję i rozliczającego PIT na czas zmiana raczej nie dotknie. Jeśli jesteś przedsiębiorcą, wobec którego urząd wszczął postępowanie karne skarbowe tuż przed upływem terminu przedawnienia podatku - po zmianie taka sprawa karna już nie przedłuży czasu, jaki fiskus ma na ściągnięcie należności, co kończy praktykę krytykowaną od lat przez sądy administracyjne. Jeśli masz w księdze wieczystej wpisaną hipotekę przymusową albo zastaw skarbowy za zaległy podatek - dziś taki dług teoretycznie nigdy się nie przedawnia, po zmianie urząd będzie miał na jego wyegzekwowanie maksymalnie 5 lat od wpisu zabezpieczenia. Jeśli w ostatnim roku przed przedawnieniem korygujesz zeznanie podatkowe tak, że obniżasz podatek albo zwiększasz zwrot - urząd dostanie dodatkowy rok na sprawdzenie takiej korekty, więc sprawa nie zamknie się tak szybko, jak wcześniej.

Do tego druku nie dołączono formalnych opinii instytucji zewnętrznych (np. Prokuratora Generalnego, Krajowej Rady Izb Rolniczych czy Narodowego Banku Polskiego) ani wyników odrębnych konsultacji publicznych. W samym uzasadnieniu autorzy wspominają, że na etapie wcześniejszych konsultacji i opiniowania pojawiły się obawy, iż nowy powód zawieszania biegu przedawnienia - związany z postępowaniem w sprawie unikania opodatkowania - może być nadużywany podobnie jak dotychczasowy przepis o sprawach karnych. Rząd odpowiada, że tak się nie stanie, bo o wszczęciu takiej sprawy decyduje jeden centralny organ - Szef Krajowej Administracji Skarbowej - a nie lokalny urząd.

Dokument nie zawiera odrębnej Oceny Skutków Regulacji (OSR) z konkretnymi kwotami czy liczbą spraw, których dotyczy zmiana. W uzasadnieniu autorzy piszą wprost, że projekt wpłynie pozytywnie na działalność mikroprzedsiębiorców oraz małych i średnich firm, bo znika ryzyko sztucznego przedłużania sporów podatkowych przez wszczynanie spraw karnych oraz kończy się w praktyce nieograniczone w czasie zadłużenie zabezpieczone hipoteką czy zastawem skarbowym. Dla urzędów skarbowych i budżetu oznacza to, że fiskus zyskuje dodatkowy, ale już ograniczony w czasie okres na dochodzenie zaległości zabezpieczonych majątkiem podatnika, a jednocześnie traci narzędzie w postaci zabezpieczenia bez żadnego limitu czasowego. Zmiany wchodzą w życie 1 października 2026 r., poza przepisami o hipotece i zastawie skarbowym, które zaczną obowiązywać dzień po ogłoszeniu ustawy, oraz przepisem o wydłużaniu terminu przy korektach deklaracji, który obejmie korekty składane od 1 stycznia 2027 r.

Rządowy projekt ustawy, zgłoszony do Sejmu. Problem próbowano wcześniej rozwiązać przez orzeczenia sądów: wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2013 r., uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2021 r. i sygnalizację tego sądu do Ministra Finansów z kwietnia 2025 r.

Głównym sporem, który ten projekt ma zakończyć, jest wieloletnia krytyka fiskusa za wszczynanie spraw karnych skarbowych tylko po to, by nie dopuścić do przedawnienia podatku - taką praktykę krytykowały sądy administracyjne, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców oraz organizacje przedsiębiorców, a Trybunał Konstytucyjny od 10 lat nie rozstrzygnął złożonego w tej sprawie wniosku. Pojawiła się też obawa, zgłoszona na etapie wcześniejszych konsultacji, że nowy powód zawieszania przedawnienia dla spraw o unikanie opodatkowania będzie wykorzystywany w ten sam instrumentalny sposób. Autorzy projektu się z tym nie zgadzają, wskazując, że o wszczęciu takiej sprawy decyduje centralnie Szef Krajowej Administracji Skarbowej, a nie lokalny urząd, co ich zdaniem wyklucza nadużycia.