Do druku nr 2288 - opinia SN

Rząd przygotował zmianę przepisów o tym, kiedy przedawnia się dług wobec fiskusa oraz kiedy urząd skarbowy przestaje mieć prawo ścigać kogoś za oszustwo podatkowe. Projekt zmienia naraz dwie ustawy - Ordynację podatkową, czyli podstawowe zasady rozliczeń z fiskusem, oraz Kodeks karny skarbowy, czyli przepisy o karach za oszustwa podatkowe. Do tego projektu swoją opinię przesłał Sąd Najwyższy (SN), który jedne zmiany chwali, a inne ostro krytykuje.

• Dziś wszczęcie śledztwa w sprawie o przestępstwo skarbowe automatycznie zamraża bieg przedawnienia długu podatkowego - nawet jeśli nikomu niczego nie udowodniono. Po zmianie ten mechanizm ma zniknąć.
• Znika też obowiązek listownego informowania podatnika o tym, że jego dług się „zamroził” z powodu wszczętego postępowania - bo cały ten mechanizm ma przestać obowiązywać.
• Pojawia się nowy mechanizm: jeśli podatnik złoży korektę deklaracji (np. obniżającą podatek) w ostatnim roku przed upływem 5-letniego terminu przedawnienia, termin wydłuża się o kolejne 12 miesięcy - i to przy każdej kolejnej korekcie, bez ograniczeń.
• Stare, krytykowane zasady mają obowiązywać jeszcze przez 6 lat dla długów podatkowych, które powstały przed wejściem nowych przepisów w życie.
• W Kodeksie karnym skarbowym: nawet gdy dług podatkowy się przedawni, sprawca oszustwa nadal będzie mógł odpowiadać karnie, a sąd karny będzie mógł nakazać mu zapłatę równowartości tego przedawnionego długu.

Projekt zgłosił rząd. W uzasadnieniu wskazano, że celem jest poprawa relacji między podatnikami a urzędami skarbowymi oraz zwiększenie skuteczności działania fiskusa.

Zmiana dotyczy przede wszystkim osób i firm rozliczających się z podatków - zwłaszcza tych, wobec których urząd skarbowy wszczął lub może wszcząć postępowanie karne skarbowe. Jeśli jesteś przedsiębiorcą i urząd wszczyna wobec ciebie postępowanie karne skarbowe tuż przed upływem terminu przedawnienia twojego zobowiązania, po zmianie urząd nie będzie już mógł w ten sposób „zamrozić” twojego długu - dług rzeczywiście przedawni się w ustawowym terminie. Jeśli składasz korektę deklaracji podatkowej tuż przed upływem 5-letniego terminu przedawnienia (albo składasz kilka korekt pod rząd), termin przedawnienia będzie się wydłużał za każdym razem - twój dług może więc być ścigany znacznie dłużej niż obecne 5 lat. Jeśli popełniłeś oszustwo podatkowe, a twój dług już się przedawnił, nadal możesz zostać skazany karnie i zobowiązany przez sąd do zapłaty równowartości tego długu, mimo że urząd skarbowy nie mógłby go już od ciebie wyegzekwować.

Do projektu dołączono opinię Sądu Najwyższego (SN), która ocenia projekt niejednoznacznie. SN chwali likwidację mechanizmu, w którym samo wszczęcie postępowania karnego skarbowego zamrażało bieg przedawnienia długu podatkowego - przypomina, że przepis ten był krytykowany od lat, a Rzecznik Praw Obywatelskich zaskarżył go do Trybunału Konstytucyjnego (TK) już w 2014 roku i sprawa wciąż czeka na rozstrzygnięcie. Jednocześnie SN krytykuje trzy inne elementy projektu: przepis przejściowy, który przedłuży stosowanie starych, kwestionowanych zasad jeszcze o 6 lat; nowy mechanizm wydłużania przedawnienia przy korektach deklaracji, który - zdaniem SN - może być stosowany bez ograniczeń i w praktyce uczynić przedawnienie fikcją; oraz zmiany w Kodeksie karnym skarbowym pozwalające sądom karnym nakazywać zapłatę równowartości przedawnionego długu, co SN uznaje za sprzeczne z zasadą zaufania obywatela do państwa. SN rekomenduje dalsze prace nad projektem i uzupełnienie go o realne gwarancje ochrony praw podatnika.

Dokument, który tu opisujemy, to opinia Sądu Najwyższego, a nie sama ustawa - nie ma w nim danych z Oceny Skutków Regulacji (OSR) ani wyliczeń kosztów dla budżetu. Z treści opinii wynika jednak jakościowo, co się zmieni: podatnicy zyskają pewność, że fiskus nie będzie mógł sztucznie wydłużać terminu przedawnienia przez samo wszczynanie postępowań karnych skarbowych. W innym miejscu mogą jednak stracić - bo termin przedawnienia będzie mógł być wydłużany przy każdej korekcie deklaracji, a nawet po przedawnieniu długu podatnik może zostać zobowiązany przez sąd do zapłaty jego równowartości. Zmiana ma też opóźniony skutek w czasie: stare zasady będą jeszcze obowiązywać przez 6 lat dla długów powstałych przed wejściem ustawy w życie, więc pełny efekt nowych przepisów podatnicy odczują dopiero po tym okresie.

Sąd Najwyższy przesłał opinię 26 marca 2026 r., odpowiadając na pismo Kancelarii Sejmu z 4 marca 2026 r. To rządowa zmiana Ordynacji podatkowej i Kodeksu karnego skarbowego, skierowana do dalszych prac w komisji sejmowej.

Największy spór dotyczy dwóch nowych rozwiązań. Sąd Najwyższy ostrzega, że mechanizm wydłużania terminu przedawnienia przy korektach deklaracji podatkowych może być stosowany bez końca i w praktyce zniesie sens przedawnienia. Krytykuje też pomysł, by sąd karny mógł nakazać zapłatę równowartości długu podatkowego nawet po jego przedawnieniu - to, zdaniem SN, omija ochronę, jaką przedawnienie ma dawać podatnikowi, i przenosi trudne, specjalistyczne wyliczenia podatkowe na sądy karne, które nie mają do tego przygotowania. Rząd w uzasadnieniu tłumaczy te zmiany potrzebą większej skuteczności fiskusa, ale SN sugeruje wycofanie się z tych dwóch rozwiązań.