Do druku nr 2396 - opinia KCPU

Poselski projekt ustawy zmienia przepisy o podatku akcyzowym i ma podnieść opodatkowanie alkoholu. Dodatkowe wpływy z tego podatku mają trafić do Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ). Ten konkretny dokument to nie sam projekt, lecz opinia Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom (KCPU) - rządowej instytucji zajmującej się profilaktyką uzależnień - napisana na prośbę Kancelarii Sejmu. KCPU ocenia, że podwyżka akcyzy jest korzystna dla zdrowia publicznego, ale zgłasza uwagi do sposobu zapisania nowego przepisu.

• Projekt kontynuuje przyjętą w 2021 r. "Mapę Akcyzową", według której akcyza na alkohol miała rosnąć co roku o 5 procent w latach 2023-2027.
• Do ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi ma trafić nowy przepis kierujący nadwyżkę wpływów z akcyzy na alkohol do Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ).
• KCPU rekomenduje, by ten mechanizm finansowania umieścić raczej w ustawie o zdrowiu publicznym, bo to tam dziś reguluje się finansowanie programów walki z uzależnieniami.
• KCPU zwraca uwagę, że nowy przepis powinien być ponumerowany zgodnie z konwencją przyjętą już w tej ustawie, a nie jako całkiem osobna, niespójna jednostka.
• KCPU rekomenduje też, by po wejściu zmian monitorować, czy podwyżka akcyzy faktycznie utrudni kupno alkoholu za przeciętną pensję.

Projekt to inicjatywa poselska - w dokumencie nie podano nazwisk wnioskodawców ani ich uzasadnienia. Opinię przygotowało Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom (KCPU) na prośbę Kancelarii Sejmu, podpisała ją dyrektor KCPU dr n. med. Bogusława Bukowska.

Ten projekt dotyczy każdego, kto kupuje alkohol, czyli praktycznie każdego dorosłego robiącego zakupy w sklepie. Z danych przywołanych przez KCPU wynika, że mimo kolejnych podwyżek akcyzy w ostatnich latach alkohol wcale nie stał się trudniej dostępny finansowo - przeciwnie. W 2019 r. za przeciętną krajową pensję brutto można było kupić około 866 litrów piwa, 213 półlitrowych butelek wódki lub 206 butelek wina; w 2024 r. już 1109 litrów piwa, 251 butelek wódki i 330 butelek wina, bo pensje rosły szybciej niż ceny alkoholu. Jeśli pijesz piwo, wino lub wódkę - kolejna, mocniejsza podwyżka akcyzy może w końcu odczuwalnie podnieść ceny w sklepie. Jeśli korzystasz z publicznej służby zdrowia, czyli praktycznie każdy pacjent NFZ - dodatkowe pieniądze z akcyzy na alkohol mają zasilić Narodowy Fundusz Zdrowia, choć dokument nie podaje, o jaką kwotę chodzi.

Ten dokument to w całości opinia Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom (KCPU). KCPU popiera kierunek zmian - powołuje się na rekomendacje Światowej Organizacji Zdrowia, według której podnoszenie cen alkoholu przez podatki to jedna z trzech najskuteczniejszych metod ograniczania jego spożycia. Jednocześnie KCPU zgłasza dwie uwagi techniczne do projektu: proponuje inne umiejscowienie nowego przepisu o finansowaniu Narodowego Funduszu Zdrowia (w ustawie o zdrowiu publicznym, a nie o wychowaniu w trzeźwości) oraz wskazuje na potrzebę zachowania spójnej numeracji przepisów. Do tego druku nie dołączono innych opinii ani stanowisk instytucji.

Ten dokument to opinia, a nie sama ustawa, więc nie zawiera Oceny Skutków Regulacji (OSR) z wyliczonymi kwotami. Z treści wynika jednak, że gdyby akcyza na alkohol faktycznie wzrosła zgodnie z wcześniej przyjętym harmonogramem, ceny alkoholu mogłyby wreszcie rosnąć szybciej niż wynagrodzenia - a to, według KCPU, powinno ograniczyć jego łatwą dostępność, zwłaszcza dla młodzieży i osób w trudnej sytuacji społecznej. Nadwyżka wpływów z akcyzy ma zasilić Narodowy Fundusz Zdrowia, ale dokument nie podaje, o ile mogłyby wzrosnąć wpływy budżetu ani jaka kwota trafiłaby do NFZ.

Kancelaria Sejmu poprosiła Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom o opinię pismem z 6 marca 2026 r. KCPU odpowiedziało 16 marca 2026 r., a pismo wpłynęło do Sejmu 26 marca 2026 r. To etap zbierania opinii do poselskiego projektu, przed dalszymi pracami komisji sejmowej.