Do druku nr 2396 - opinia Konfederacji Lewiatan

Ten dokument to oficjalna opinia Konfederacji Lewiatan - organizacji zrzeszającej firmy, w tym browary i producentów wódki - przesłana do Sejmu na prośbę Marszałka. Dotyczy poselskiego (czyli zgłoszonego przez grupę posłów, a nie przez rząd) projektu ustawy, który ma podnieść podatek akcyzowy na piwo, wódkę i inne wyroby alkoholowe bardziej, niż zakładał dotychczasowy, uchwalony jeszcze w 2021 roku harmonogram podwyżek. Lewiatan uważa, że uzasadnienie projektu opiera się na błędnych założeniach i wnosi, by Sejm nie procedował proponowanych zmian.

• Dziś: obowiązujący od 2021 roku plan (tzw. mapa drogowa akcyzy) zakłada podwyżki akcyzy na alkohol o około 5 procent rocznie w 2026 i 2027 roku, co daje łącznie około 40,5 procent wzrostu na przestrzeni lat 2022-2027.
• Po zmianie: opiniowany projekt podnosi te podwyżki do 15 procent w 2026 roku i kolejnych 10 procent w 2027 roku - łączny wzrost akcyzy na alkohol w całym okresie 2022-2027 przekroczyłby wtedy 60 procent.
• Wyższa akcyza objęłaby wszystkie wyroby alkoholowe: piwo, wódkę i inne napoje spirytusowe oraz wino.
• Zmiana dotyczyłaby wyłącznie tempa i skali podwyżek w latach 2026-2027, a nie samej zasady corocznego podnoszenia akcyzy, która obowiązuje od dawna.

Projekt jest poselski - złożyła go grupa posłów, nie rząd. Z uzasadnienia projektu (przywołanego w opinii) wynika, że motywacją ma być rosnąca 'dostępność ekonomiczna' alkoholu, czyli szybszy niż inflacja wzrost przeciętnego wynagrodzenia względem cen alkoholu.

Jeśli kupujesz piwo, wódkę lub wino w sklepie, projekt oznacza dla ciebie wyższe ceny na półce już od 2026 roku - i to wyraźnie wyższe niż wcześniej zapowiadano. Jeśli pracujesz w browarze, gorzelni albo firmie z branży spirytusowej, Lewiatan ostrzega, że przyspieszenie podwyżek może przyspieszyć zamykanie zakładów o najmniejszej opłacalności i redukcję zatrudnienia - organizacja szacuje, że sama produkcja i sprzedaż piwa daje dziś pracę 85 tysiącom osób w przeliczeniu na pełne etaty, wobec 115 tysięcy szacowanych kilka lat temu. Jeśli mieszkasz blisko granicy z Niemcami, Czechami lub Słowacją, opinia zwraca uwagę, że rosnąca różnica cen może nasilić przywożenie piwa zza granicy na własny użytek. Jeśli jesteś rolnikiem dostarczającym zboże lub ziemniaki do gorzelni, spadek produkcji alkoholu może oznaczać mniejszy popyt na te surowce - branża spirytusowa kupuje od polskich rolników rocznie około 1,6 mln ton zbóż.

Do tego etapu prac dołączono opinię Konfederacji Lewiatan - organizacji pracodawców zrzeszającej firmy, w tym z branży piwowarskiej i spirytusowej, należącej do międzynarodowych organizacji biznesowych BusinessEurope i OECD. Opinia jest krytyczna: Lewiatan uważa, że uzasadnienie projektu opiera się na błędnych założeniach ekonomicznych i wnosi o odstąpienie od zwiększania skali podwyżek. Co ciekawe, Lewiatan przytacza też pismo Ministerstwa Finansów z 10 stycznia 2025 roku skierowane do przewodniczącej sejmowego zespołu do spraw przeciwdziałania uzależnieniom, w którym resort finansów sam oceniał, że dotychczasowy, łagodniejszy harmonogram podwyżek akcyzy skutecznie realizuje cel ograniczenia spożycia alkoholu i jest neutralny dla budżetu - co Lewiatan traktuje jako argument przeciwko przyspieszaniu podwyżek. Innych opinii zewnętrznych (na przykład Prokuratora Generalnego czy Narodowego Banku Polskiego) nie ma w analizowanych materiałach.

Analizowany dokument to opinia organizacji pracodawców, a nie oficjalna Ocena Skutków Regulacji (OSR) rządu czy projektodawców - takiej oceny nie ma w dostępnych materiałach. Lewiatan przedstawia jednak własne wyliczenia, które warto traktować jako argumenty jednej ze stron sporu, a nie neutralne szacunki: wskazuje, że dotychczasowe podwyżki akcyzy nie zawsze przekładały się na wyższe wpływy budżetowe - od 2019 do 2024 roku stawka akcyzy na piwo wzrosła o 33,5 procent, a wpływy budżetowe z tego tytułu tylko o 9,3 procent, natomiast wpływy z akcyzy na wyroby spirytusowe pozostały w 2024 roku na tym samym poziomie co w 2022 roku (10,3 mld zł) mimo wcześniejszej podwyżki o 10 procent. Lewiatan szacuje też, że sam spadek sprzedaży piwa o 5 mln hl kosztował budżet ponad 600 mln zł utraconego podatku VAT w 2024 roku, a według cytowanych przez organizację danych Instytutu Prognoz i Analiz Gospodarczych w szarej strefie sprzedano w 2023 roku około 18 mln litrów czystego alkoholu, co miało oznaczać stratę budżetową rzędu 1,3 mld zł. Branża spirytusowa odprowadza rocznie łącznie 15,8 mld zł podatków, w tym 10,3 mld zł akcyzy - Lewiatan ostrzega, że zbyt szybkie podwyżki mogą osłabić tę bazę podatkową w dłuższej perspektywie.

Projekt złożono 26 lutego 2026 roku. Marszałek Sejmu poprosił Lewiatana o opinię pismem z 6 marca 2026 roku, a odpowiedź organizacji wpłynęła do Sejmu 30 marca 2026 roku. Według stanu z lipca 2026 roku projekt znajduje się na etapie głosowania.

Spór dotyczy tempa podwyżek akcyzy na alkohol, a nie samej zasady jej podnoszenia. Autorzy projektu argumentują (jak wynika z cytowanego w opinii uzasadnienia), że rośnie 'dostępność ekonomiczna' alkoholu, więc podwyżki trzeba przyspieszyć ponad plan z 2021 roku. Lewiatan odpowiada, że to wyliczenie jest oderwane od rzeczywistości, bo nie uwzględnia spadku realnych dochodów rozporządzalnych gospodarstw domowych ani faktu, że mediana wynagrodzeń (około 6,6 tys. zł brutto) jest znacznie niższa od przywoływanej w uzasadnieniu średniej (około 8,2 tys. zł brutto) - a to średnia, na którą wpływają najlepiej zarabiający. Dodatkowym elementem sporu jest to, że Lewiatan przytacza wcześniejsze stanowisko samego Ministerstwa Finansów z początku 2025 roku, popierające utrzymanie łagodniejszego harmonogramu podwyżek jako wystarczającego dla celów zdrowotnych i neutralnego dla budżetu - co zdaniem organizacji stoi w sprzeczności z obecnie proponowanym przyspieszeniem.