Do druku nr 2396 - ocena skutków regulacji

Posłanka Wioleta Tomczak i grupa posłów proponują podwyżkę podatku od alkoholu, żeby ograniczyć jego nadmierną dostępność cenową i związane z tym koszty zdrowotne oraz społeczne - dokument szacuje je na 93,3 miliarda złotych rocznie. Projekt podnosi stawki podatku akcyzowego na wódkę, piwo, wino i cydr w 2026 i 2027 roku oraz wprowadza zasadę, że nadwyżka wpływów ponad ustalone progi ma trafiać nie do budżetu państwa, lecz do Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ) na leczenie uzależnień i profilaktykę.

• Podatek od wódki i innego alkoholu etylowego rośnie z 8 391 zł do 9 190 zł za hektolitr czystego spirytusu w 2026 roku, a od 2027 roku - do 10 109 zł (dziś zaplanowane jest 8 811 zł).
• Podatek od piwa rośnie z 11,47 zł do 12,56 zł za hektolitr (za każdy stopień Plato) w 2026 roku, a od 2027 roku - do 13,82 zł.
• Podatek od wina rośnie z 233 zł do 255,30 zł za hektolitr w 2026 roku, a od 2027 roku - do 280,83 zł; najbardziej zdrożeje cydr - nawet o 26,5% w 2027 roku.
• Powstaje podział wpływów z podatku od alkoholu: nadwyżka ponad ustalone progi (10 400 mln zł dla spirytusu, 3 700 mln zł dla piwa, 600 mln zł dla wina i podobnych trunków) ma trafiać do Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ) na leczenie uzależnień i profilaktykę.
• Podział wpływów zacznie obowiązywać od 1 stycznia 2027 roku, a pierwsze pieniądze popłyną do NFZ dopiero w 2028 roku; same podwyżki stawek mają zacząć obowiązywać po sześciu miesiącach od ogłoszenia ustawy.

Projekt złożyła grupa posłów, a w pracach nad nim reprezentuje ich posłanka Wioleta Tomczak. Wnioskodawcy tłumaczą zmianę potrzebą ograniczenia nadmiernej dostępności cenowej alkoholu i wynikających z niej kosztów zdrowotnych oraz społecznych.

Jeśli kupujesz alkohol, zapłacisz więcej - dokument szacuje, że cena pół litra 40-procentowej wódki wzrośnie o około 9,2% w 2026 roku i kolejne 6,5% w 2027 roku, piwo podrożeje o 4,6% i 2,5%, a wino o około 1,2% i 0,9% w kolejnych latach, o ile sprzedawcy przerzucą podwyżkę na ceny. Jeśli prowadzisz mały browar rzemieślniczy, gospodarstwo winiarskie albo sklep sprzedający alkohol, możesz odczuć wzrost kosztów prowadzenia działalności - w Polsce działa 336 producentów piwa, 160 producentów wina i prawie 3 700 punktów sprzedaży detalicznej alkoholu, w zdecydowanej większości małych firm. Jeśli mieszkasz w regionie o wysokim bezrobociu, na przykład na Podkarpaciu, w Lubelskiem czy na Warmii i Mazurach, gdzie działają zakłady produkujące alkohol lub z nim współpracujące, ograniczenie produkcji może oznaczać ryzyko utraty pracy. Jeśli korzystasz z pomocy w leczeniu uzależnień, teoretycznie zyskujesz - nadwyżka wpływów z podatku od alkoholu ma zasilić Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ) właśnie na ten cel, choć dokument nie podaje, ile realnie pieniędzy trafi do systemu zdrowia.

Tę analizę przygotowało Biuro Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji Kancelarii Sejmu (BEOS) - to właśnie ta opinia. BEOS zwraca uwagę, że dane historyczne tylko częściowo potwierdzają tezę autorów, jakoby podwyżka podatku od alkoholu zawsze ograniczała jego spożycie, i ostrzega przed ryzykiem wzrostu nielegalnego handlu alkoholem oraz utraty miejsc pracy w regionach o wysokim bezrobociu. Do druku odwołują się też dwie wcześniejsze opinie BEOS - o zgodności projektu z prawem Unii Europejskiej oraz o tym, czy projekt wykonuje prawo unijne - ale ich szczegółowa treść nie jest zawarta w tym dokumencie. W trakcie konsultacji społecznych część uczestników krytykowała projekt za zbyt uproszczoną ocenę skutków społecznych i pominięcie ryzyka przesunięcia popytu do szarej strefy.

Dokument nie podaje dokładnej kwoty, jaką rocznie zyska Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ) - wskazuje tylko progi i zasadę podziału wpływów. Budżet państwa nie odczuje zmiany od razu: nowy podział zacznie obowiązywać od 1 stycznia 2027 roku, a pierwsze pieniądze trafią do NFZ dopiero w 2028 roku, licząc od wpływów z 2027 roku. BEOS ostrzega, że w najgorszym scenariuszu - jeśli podwyżka podatku wypchnie konsumentów do nielegalnego handlu alkoholem - dochody z podatku od alkoholu, podatku od towarów i usług oraz podatków dochodowych mogą spaść, a jednocześnie wzrosną wydatki na leczenie skutków picia alkoholu z nielegalnych źródeł, finansowane albo z budżetu państwa, albo kosztem innych świadczeń NFZ. Dla producentów i sprzedawców alkoholu oznacza to wzrost kosztów prowadzenia działalności, a w skrajnym przypadku - ryzyko likwidacji części małych firm i zwolnień pracowników.

To poselski projekt zmiany ustawy o podatku akcyzowym (druk nr 2396), złożony 26 lutego 2026 roku. Opinię BEOS sporządzono 8 kwietnia 2026 roku, a projekt jest obecnie na etapie głosowania w Sejmie.

Głównym sporem jest to, czy podwyżka podatku rzeczywiście ograniczy spożycie alkoholu, czy raczej przesunie popyt do nielegalnego handlu. BEOS wskazuje, że dane z ostatnich lat tylko częściowo potwierdzają skuteczność takich podwyżek, a szara strefa w handlu spirytusem odpowiada już za około 12% rynku. Część uczestników konsultacji społecznych krytykowała projekt za to, że nie uwzględnia w pełni ryzyka przesunięcia konsumpcji do rynku nieformalnego ani tego, że tego typu podatek bardziej obciąża rodziny o niższych dochodach. Podnoszono też wątpliwość, czy zmiana stawek podatku w trakcie roku podatkowego nie narusza zasady zaufania obywateli do państwa i prawa, choć BEOS uznaje to ryzyko za ograniczone dzięki sześciomiesięcznemu okresowi na przygotowanie się do zmian.