Rządowy projekt ustawy o zabezpieczeniu socjalnym osób wykonujących zawód artystyczny.

Rządowy projekt wprowadza zupełnie nowy system wsparcia dla osób, które zarabiają na życie sztuką, ale nie mają etatu ani własnej firmy - muzyków, malarzy, pisarzy, aktorów, tancerzy czy twórców ludowych. Dziś tacy artyści często wypadają z systemu ubezpieczeń społecznych, bo nie mają stałego pracodawcy ani stabilnych dochodów, więc brakuje im składek na przyszłą emeryturę czy zasiłek chorobowy. Ustawa tworzy zupełnie nowy status artysty zawodowego oraz państwową dopłatę do składek ZUS dla tych artystów, których dochody są niskie.

• Powstaje status artysty zawodowego - o jego przyznanie mogą wnioskować muzycy, malarze, pisarze, aktorzy, tancerze, twórcy ludowi i inni artyści, którzy udokumentują swój dorobek i wykazują przychody z twórczości w każdym z ostatnich 3 lat. Status przyznaje na 5 lat wyspecjalizowany urząd nadzorujący szkolnictwo artystyczne, po zasięgnięciu opinii nowo powołanej komisji.
• Rusza dopłata do składek ZUS - państwo może opłacić za artystę zawodowego składki na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy, jeśli jego średni roczny dochód z ostatnich 3 lat nie przekroczył 125% dwunastokrotności minimalnego wynagrodzenia. Dopłata przysługuje maksymalnie na 12 miesięcy i można ją odnawiać.
• Znika dotychczasowa Komisja do spraw Zaopatrzenia Emerytalnego Twórców - jej zadania przejmuje nowy urząd, a sprawy rozpoczęte przed jej likwidacją są kończone na dotychczasowych zasadach.
• Można dopłacić zaległe składki wstecz - przez 2 lata od wejścia ustawy w życie artysta będzie mógł samodzielnie opłacić zaległe składki emerytalne i rentowe za wybrane miesiące z ostatnich 5 lat.
• Status artysty zawodowego to też nowy obowiązek wobec ZUS - artysta bez prawa do dopłaty musi sam opłacać pełne składki liczone od minimalnego wynagrodzenia, podobnie jak osoba prowadząca własną działalność gospodarczą.

Projekt złożył rząd (Rada Ministrów) - to rządowy projekt ustawy. Jak wskazano wprost w celach dokumentu, ma poprawić stabilność zawodową artystów, włączyć ich do systemu ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych oraz wspierać podnoszenie ich kwalifikacji.

Jeśli jesteś muzykiem, malarzem, pisarzem, aktorem, tancerzem lub innym twórcą i pracujesz bez etatu ani własnej firmy - ta ustawa jest skierowana wprost do Ciebie. Jeśli masz udokumentowany dorobek artystyczny i w każdym z ostatnich 3 lat miałeś jakiekolwiek przychody z twórczości, możesz złożyć wniosek o status artysty zawodowego, a jeśli Twoje dochody są niskie (poniżej progu liczonego jako 125% dwunastokrotności minimalnego wynagrodzenia rocznie) - państwo opłaci za Ciebie składki ZUS i zdrowotne nawet do 12 miesięcy.

Jeśli zarabiasz więcej niż ten próg, dostaniesz sam status, ale bez dopłaty - a to oznacza obowiązek płacenia pełnych składek ZUS liczonych od minimalnego wynagrodzenia z własnej kieszeni, nawet w miesiącach, w których nic nie zarobiłeś. Jeśli już wcześniej byłeś zarejestrowany w ZUS jako twórca lub artysta na starych zasadach, przez pierwsze 3 lata po wejściu ustawy nic się dla Ciebie automatycznie nie zmieni, ale będziesz mógł ubiegać się o potwierdzenie nowego statusu.

Do druku nie dołączono opinii zewnętrznych instytucji ani konsultacji społecznych.

Dokument nie zawiera osobnej Oceny Skutków Regulacji (OSR), ale sama ustawa podaje limity wydatków budżetowych na lata 2027-2036. Dla ministra kultury koszty wyniosą 11,11 mln zł w 2027 r., spadając do 5,35 mln zł w 2029 r., a potem ustabilizują się na poziomie ok. 6-6,5 mln zł rocznie. Dla Zakładu Ubezpieczeń Społecznych koszty obsługi nowego systemu wyniosą od 10,34 mln zł w 2027 r. do 11,65 mln zł w 2029 r., a od 2030 r. spadną do ok. 3 mln zł rocznie. Wszystkie te koszty pokrywa budżet państwa.

Dla artystów korzystających z dopłaty państwo pokryje ich składki w całości. Dla tych, którzy dostaną sam status bez dopłaty, pojawi się nowy obowiązek: comiesięczne opłacanie pełnych składek ZUS liczonych od minimalnego wynagrodzenia, tak jak w przypadku osób prowadzących własną działalność.

To rządowy projekt ustawy, na wstępnym etapie prac sejmowych. Zastępuje dotychczasowy system oparty na Komisji do spraw Zaopatrzenia Emerytalnego Twórców. Ustawa ma wejść w życie po 9 miesiącach od ogłoszenia.